Tym razem za podsumowanie dostępnej wiedzy nt. działania prozdrowotnego oliwy z oliwki europejskiej wzięli się nie Włosi, Grecy czy Hiszpanie, ale Brazylijczycy z Federalnego Uniwersytetu w Mato Grosso do Sul. Zainteresowanie naukowców oliwą jest globalne. 

Od lat 50. ub. w. dużym zainteresowaniem cieszy się dieta śródziemnomorska. Uważa się, że stosowanie tej diety wiąże się z zapobieganiem chorobom układu krążenia, nowotworom, chorobom o podłożu zapalnym i in. Od lat też próbuje się wskazać produkty, które nadawałyby jej te cenne właściwości. I choć najprawdopodobniej działa cały ich zestaw, czyli całokształt diety, i trudno wyodrębniać konkretny element o najlepszych właściwościach, nie da się ukryć, że wiele danych naukowych przemawia za szczególnym wpływem oliwy uzyskiwanej z tłoczenia owoców oliwki europejskiej.

Składniki uznawane za najistotniejsze to oczywiście zestaw różnych nienasyconych kwasów tłuszczowych oraz polifenole: hydroksytyrozol i oleuropeina, silny antyoksydant, w który bogate są liście oliwki.

Autorzy omawiają badania kliniczne, które wskazują na użyteczność oliwy w kształtowaniu zdrowia, i tak:

  • regularnie spożywana oliwa przeciwdziała dysfunkcji śródbłonka i reakcji zapalnej w obrębie tętnic wieńcowych – jest to najbardziej prawdopodobny mechanizm przeciwdziałający miażdżycy i jej skutkom;
  • drugi z wykrytych mechanizmów to zapobieganie utlenianiu cząsteczek LDL z cholesterolem, których wnikanie po utlenianiu pod śródbłonek zapoczątkowuje zmiany miażdżycowe – tu silny wpływ antyoksydacyjny mają związki fenolowe;
  • w badaniach klinicznych oliwa zmniejszała ciśnienie tętnicze i poprawiała profil lipidowy, zwłaszcza jeśli była skojarzona z kwasami omega-3 (jest podejrzenie, że kwasy tłuszczowe z oliwy ułatwiają inkorporację rybich kwasów omega-3 w błony komórkowe);
  • nienasycone kwasy tłuszczowe i polifenole oliwki europejskiej mają zdolność wygaszania stanów zapalnych, co można próbować wykorzystywać w przewlekłych chorobach o podłożu zapalnym, np. z autoagresji – póki co większość efektów przyniosły prace na zwierzętach, więc trzeba jeszcze poczekać z ogłaszaniem działania u ludzi;
  • bardzo ciekawy jest natomiast wpływ spożycia oliwy na kształt mikrobiomu jelitowego:
    • kwasy tłuszczowe promują przewagę pewnych rodzajów bakterii nad innymi  – np. zwiększają ilość beztlenowych Clostridium XIVa, które wytwarzają kwas masłowy, ważny związek chroniący przed rakiem jelita grubego, mający działanie przeciwzapalne i redukujące stężenie cholesterolu;
    • oleuropeina jest wykorzystywana przez dobroczynne bakterie z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium oraz Bacteroides, kojarzone m.in. z wpływem uszczelniającym nabłonek jelitowy. Obserwowano, że dla promocji dobroczynnych bakterii korzystne jest łączenie polifenoli oliwki europejskiej z polifenolami tymianku.

Jak przyznają sami autorzy, wciąż wiemy niewiele na temat mechanizmów działania oliwy i polifenoli oliwki na poziomie komórkowym. Jest to wyraźna różnica w stosunku do intensywnie badanych leków – co jednak nie zmienia faktu, że dieta śródziemnomorska, bogata w oliwę, warzywa, orzechy i zioła oraz oliwę – chroni przed chorobami cywilizacyjnymi (i chroniła prawdopodobnie tysiące lat). Co warto zauważyć, to że o ile sama oliwa jest bogata w nienasycone kwasy tłuszczowe, to lepszym źródłem polifenoli są liście oliwki europejskiej. Te zaś zauważyli producenci nutraceutyków (i dobrze).

Na podstawie

Nutrients. 2019 Aug 7;11(8). Effects of Olive Oil and Its Minor Components on Cardiovascular Diseases, Inflammation, and Gut Microbiota. Marcelino G, Hiane PA, Freitas KC, Santana LF, Pott A, Donadon JR, Guimarães RCA.