Skórne objawy niedoborów dietetycznych

Niesamowitej dawki praktycznej wiedzy o związkach żywienia ze stanem skóry, włosów i paznokci dostarcza niedawno opublikowany artykuł autorek z dwóch amerykańskich ośrodków, w tym słynnej Kliniki Mayo. Podsumowuje on, jakie problemy skórne mogą wywoływać najczęstsze niedobory podstawowych elementów diety.

materiał reklamowy/link afiliacyjny

Rekomendacja integmed.pl: Czy wiesz, jak ważna dla zdrowia jest Twoja mikrobiota? Poznaj innowacyjne badanie jelit: Sprawdź testy III generacji Spark-Biom >>

Czytaj więcej

Oczywiście warto wziąć pod uwagę, że niedobory dietetyczne nie są jedyną możliwą przyczyną zmian skórnych, nawet tych tutaj opisanych, i zawsze warto skonsultować się z dermatologiem w razie nieustępowania dolegliwości w rozsądnym czasie.

Do najbardziej typowych objawów niedoborowych ze strony skóry należą:

• witamina B2 (ryboflawina)
  • zapalenie błon śluzowych jamy ustnej, warg, gardła, języka
  • łojotokowe zapalenie skóry i łupież, zwłaszcza niereagujące na kuracje antyłupieżowe
• witamina B3 (niacyna)
  • jej niedobór powoduje chorobę zwaną pelagrą – zapalenie skóry pod postacią ciemnych przebarwień w miejscach eksponowanych na światło słoneczne, z biegunką i objawami demencji – choroba jest groźna i może prowadzić do śmierci, na szczęście jest dość rzadka
• witamina B6 (pirydoksyna)
  • objawy skórne podobne jak w niedoborze witaminy B2, czasem jak w niedoborze B3
  • mogą im towarzyszyć objawy ze strony innych narządów: niedokrwistość, napady padaczkowe, depresja, uszkodzenie nerwów obwodowych
• witamina B7 (biotyna)
  • łamliwe paznokcie, łysienie, zapalenie skóry (zwłaszcza w obrębie twarzy)
  • dodatkowo możliwe bóle mięśniowe, przeczulica skóry, zmiany psychiki
• witamina B12 (kobalamina)
  • zapalenie języka i innych błon śluzowych
  • typowo niedobór tej witaminy powoduje niedokrwistość łatwą do rozpoznania w morfologii krwi obwodowej (zbyt niska hemoglobina ze zbyt dużym MCV) oraz, po dłuższym czasie trwania, zaburzenia ze strony układu nerwowego przypominające demencję
• witamina C
  • zapalenie dziąseł, aż do utraty zębów (szkorbut – choroba uznawana za historyczną, ale ostatnio pojawiają się doniesienia o jej powrocie u osób skrajnie niedożywionych)
  • przebarwienia mieszków włosowych i krótkie, poskręcane włoski
  • pogrubienie skóry
  • utrudnione gojenie się ran
  • mogą współwystępować też bóle stawów, niedokrwistość mikrocytarna, depresja
• witamina A
  • suchość oczu i zaburzenia widzenia aż do ślepoty, jeśli niedobór będzie długotrwały i głęboki
  • rogowacenie przymieszkowe w postaci zwanej „skórą żaby”
  • mogą dołączyć się problemy z odpornością
• witamina E
  • niedobór może skutkować odkładaniem się lipofuscyny, ciemnego barwnika, który przypomina wybroczyny (w razie ich podejrzenia warto zasięgnąć porady lekarza, bo zmiany takie mogą też świadczyć o skazie krwotocznej, która jest znacznie częstsza niż niedobory witaminy E!)
• witamina K
  • niedobór skutkuje łatwością krwawienia i wybroczynami skórnymi; w grupie ryzyka są zwłaszcza chorzy przyjmujący leki przeciwzakrzepowe, popularnie zwane „lekami na rozrzedzenie krwi” – u nich takie zmiany skórne mogą świadczyć o zbyt dużej dawce leków i zdecydowanie wymagają wizyty u lekarza
  • inną grupą ryzyka są osoby po kuracji antybiotykowej, która wyniszczyła florę jelitową (witamina K jest też produkowana przez bakterie jelitowe)
• cynk
  • u dzieci z wrodzonym zaburzeniem metabolizmu cynku pojawia się zespół Brandta (acrodermatitis enteropathica)
  • u dorosłych niedobór cynku może prowadzić do łysienia, zmian zapalnych skóry obejmujących okolice ust, odbytu i kości krzyżowej
  • może też pojawić się biegunka, jadłowstręt lub zaburzenia odczuwania smak, problemy z odpornością, niepłodność czy zaburzenia wzrastania u dzieci
• żelazo
  • niedobór żelaza typowo wywołuje niedokrwistość mikrocytarną, łatwą do zdiagnozowania w morfologii krwi obwodowej
  • ze strony skóry typowym objawem jest koilonychia, czyli wklęsłe paznokcie, zwane też paznokciami łyżeczkowatymi
• miedź
  • niedobór miedzi może powodować bielactwo i mocne kręcenie włosów
  • mogą się pojawić zaburzenia ze strony układu nerwowego, powiększenie wątroby i śledziony
• selen
  • niedobór selenu prowadzi do zblednięcia łożyska paznokci
  • może dołączyć się osłabienie mięśni i zaburzenia odporności
• niedobór niezbędnych kwasów tłuszczowych
  • może powodować łuszczenie się skóry, zmiany zapalne, łysienie, trudności w leczeniu się ran
  • może powodować małopłytkowość.

   

To, co trzeba podkreślić, to że właściwie, różnorodnie odżywiające się osoby, bez chorób przewlekłych mają małe szanse na jakikolwiek niedobór i przyczyny ich objawów skórnych najprawdopodobniej  będą inne. Oczywiście powstaje pytanie, jak stwierdzić, że ktoś odżywia się „dobrze”. Wiadomo jednak, że są pewne szczególne grupy ryzyka tych niedoborów, a należą do nich:

• osoby z problemem alkoholowym
• osoby z zaburzeniami wchłaniania (choroby przewodu pokarmowego, w tym nie tylko jelit, ale i trzustki, watroby, żołądka)
• osoby z przewlekłą chorobą nerek
• osoby otrzymujące niektóre leki (mogą zaburzać metabolizm witamin i minerałów)
• osoby leczone pozajelitowo
• osoby z niektórymi wrodzonymi wadami metabolizmu
• kobiety w ciąży.

Zdaniem autorek każdy niedobór powinno się potwierdzać za pomocą odpowiednich badań, zanim zacznie się go wyrównywać, to jednak przekracza już ramy tego opracowania.

Na podstawie

Nutr Clin Pract. 2019 Aug;34(4):490-503. Hair, Nails, and Skin: Differentiating Cutaneous Manifestations of Micronutrient Deficiency. DiBaise M, Tarleton SM.