„Ból. W różnych miejscach. Na całym ciele. I krzyż, i mięśnie, czasem taki normalny, ale czasem pali, czasem czuję, jakby mi było zimno „w środku”. Zmęczenie. Od tak dawna, że już nie pamiętam. Nie wysypiam się, nie śpię. W zasadzie nie pamiętam, kiedy ostatni raz byłam wypoczęta. Rano ostatnie, na co mam ochotę, to wstać do pracy. Czuję się tragicznie, jestem słaba, nic mi się nie udaje. Nie mam w ogóle energii. Żyję wyłącznie mechanicznie, od dnia do dnia. To chyba ze stresu, bo już sama nie wiem, skąd… chcę, żeby przestało mnie boleć, żeby mi się chciało, chcę ENERGII!”

Każdemu z nas trafiają się gorsze dni. Takie, w których coś zaboli, albo nic nam się nie chce. Kiedy jednak trwa to miesiącami, jak u naszej autorki dramatycznego powyższego apelu, najwyższy czas zapytać się: a może to fibromialgia?

Czym jest fibromialgia?

Fibromialgia to poważna, dramatycznie wpływająca na życie choroba, której wyznacznikiem jest kilka współwystępujacych zjawisk, zwłaszcza takich, jak:
  1. przewlekłe, potężne zmęczenie, które obecne jest praktycznie nieprzerwanie przez kilka miesięcy;
  2. sen, który nie przynosi wypoczynku;
  3. bóle mięśni lub stawów, może występować usztywnienie palców po przebudzeniu – zjawisko to nazywane jest sztywnością poranną i jest dość charakterystyczne dla chorób reumatycznych;
  4. problemy z pamięcią i koncentracją
  5. bóle głowy;
  6. bezsenność – pod postacią trudności w zasypianiu lub przebudzeń w nocy, po których trudno jest zasnąć;
  7. lęk, depresja;
  8. szczególna wrażliwość na zmiany temperatury, jaskrawe światło albo hałas;
  9. trudności w chudnięciu
… i inne zaburzenia ze strony najróżniejszych narządów – objawów fibromialgii naliczono przeszło 50!

 

W fibromialgii często występuje ból krzyża, ból szyi i barków, ból dużych stawów nóg (np. kolanowego, biodrowego).
Co ciekawe, na fibromialgię chorują przede wszystkim kobiety, najczęściej w wieku 40-60 lat. Objawy mogą wystąpić nagle, np. po wypadku lub epizodzie zakażenia, albo wręcz przeciwnie, narastać stopniowo i podstępnie.
Co ważne, objawy nie są rezultatem jakiejś innej choroby (osłabienie może choćby towarzyszyć cukrzycy), ani wycieńczającego wysiłku fizycznego, ale wydają się pochodzić „znikąd”.
Trzeba podkreślić, że fibromialgia wcale nie jest rzadką chorobą. Wedle różnych źródeł cierpi na nią od kilku do nawet kilkunastu procent populacji! W samych Stanach Zjednoczonych szacuje się, że chorych na fibromialgię jest co najmniej 4 miliony!

 

O fibromialgii zrobiło się głośno stosunkowo niedawno, gdy Lady Gaga odwołała na początku lutego 2018 r. koncerty z powodu obezwładniającego bólu i przyznała się, że cierpi prawdopodobnie na fibromialgię.

Jak rozpoznać fibromialgię?

Wbrew pozorom, nie jest to wcale łatwe. Zmęczenie, bóle kręgosłupa, stawów, ich sztywność, zaburzenia snu mogą występować również w innych chorobach. Podobną chorobą jest zespół przewlekłego zmęczenia (tu część osób łączy wystąpienie objawów z epizodem choroby wirusowej, np. przeziębienia lub grypy) lub choroby reumatyczne, np. reumatoidalne zapalenie stawów lub toczeń rumieniowaty układowy (notabene również znacznie częściej dotykające kobiety niż mężczyzn). Niektórzy uważają, że zespół przewlekłego zmęczenia i fibromialgia to dwie strony tego samego medalu, z tym że w pierwszym dominuje obezwładniające zmęczenie, a w drugiej schodzi ono na dalszy plan, a główne miejsce zajmuje ból. I to właśnie sprawia, że jednym z kryteriów rozpoznawania fibromialgii jest obecność tzw. punktów spustowych.

 

Punkty spustowe w fibromialgii

Charakterystyczna dla fibromialgii jest obecność na ciele typowych miejsc, których stosunkowo niewielki ucisk wyzwala tak silny ból, że chora dosłownie próbuje się wyrwać. Nazwano jest punktami spustowymi. Niektóre znajdują się w bliskiej okolicy stawów, ale ból nie pochodzi ze stawu, raczej wydaje się eksplodować tuż spod skóry. Punkty spustowe są małe, wielkości opuszki kciuka, i trzeba treningu, aby nauczyć się je właściwie rozpoznawać.
Projekt bez tytułu
Położenie przykładowych punktów spustowych w fibromialgii

Czy jestem zagrożona fibromialgią?

U pewnych kobiet choroba ta występuje ta częściej niż u innych. Ryzyko jest zwiększone, jeśli:
  • ktoś z twojej rodziny choruje na fibromialgię;
  • masz nadwagę;
  • palisz papierosy;
  • masz inną chorobę reumatyczną (np. reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń) – czasami choroby te występują razem z fibromialgią i jej objawy mogą być mylone z zaostrzeniem tej „podstawowej” choroby;
  • objawy pojawiły się po wypadku, zwłaszcza z urazem głowy, albo silnie stresującej sytuacji.

Skąd się bierze fibromialgia?

Nie wiadomo, skąd biorą się punkty spustowe i dlaczego zlokalizowane są zwykle w podobnych (typowych) miejscach. Aktualne teorie wyjaśniające pochodzenie fibromialgii uwzględniają zjawisko zwane neurosensytyzacją centralną, czyli w skrócie tym, że chorzy mają tendencję do zmienionego odczuwania bólu przez mózg. A przyczyna może leżeć znacznie niżej, już w rdzeniu kręgowym, gdzie może dochodzić do potęgowania bodźców czuciowych i przesyłania do mózgu sygnałów bólowych zamiast tych poprawnych – czyli dotykowych.
Część teorii wiąże powstanie fibromialgii z depresją, stresem lub poważnymi chorobami psychicznymi w rodzinie i obarcza winą specyficzne geny zgromadzone w pewnych konstelacjach. Geny te mogą regulować jednocześnie – obok odczuwania bólu – właśnie sen, nastrój i zasoby energii, co by tłumaczyło współwystępowanie tych zaburzeń.
Inne teorie zwracają uwagę na ważną rolę przewlekłego stanu zapalnego w rozwoju fibromialgii.

Czy da się wyleczyć fibromialgię?

Naukowcy próbują leczyć fibromialgię na co najmniej kilkanaście sposobów, co najlepiej unaocznia, że nie mają jednego skutecznego. Leczeniem farmakologicznym fibromialgii najczęściej zajmują się lekarze reumatolodzy lub rzadziej neurolodzy.
Z metod pozafarmakologicznych stosuje się regularne ćwiczenia oporowe (np. w wodzie) – wyniki badań wskazują, że regularne ich stosowanie z intensywnością od umiarkowanej do wysokiej (innymi słowy, powinny być porządnie męczące) przez co najmniej 8 tygodni zmniejsza istotnie ból, a jeszcze skuteczniejsze mogą być regularne treningi tlenowe lub dłuższe treningi o mniejszej intensywności. Ćwiczenia fizyczne mają także znaczenie dla poprawy jakości snu.
Wykorzystuje się też aktywność opartą na koncepcji ciało-umysł (jak joga, tai-chi), biofeedback, stosunkowo niewielkie efekty daje natomiast psychoterapia – wydaje się, że nie zmniejsza objawów w poważnym stopniu, ale za to pomaga z nimi żyć.

Dieta w fibromialgii

O dziwo, oficjalne zalecenia rzadko kładą nacisk na postępowanie dietetyczne, trzeba więc odwołać się do pojedynczych badań naukowych. W ostatnich latach wiele uwagi poświęca się widocznym korzyściom z diety bezglutenowej uzyskiwanym przez kobiety z fibromialgią (co sugeruje udział glutenu w patofizjologii). Wiadomo też, że otyłość nasila u nich ból i zmęczenie oraz pogarsza sen, a jeśli uda się schudnąć, te same objawy słabną. Niedawno zaproponowano też, by chore na fibromialgę zadbały w diecie o bogate źródła tryptofanu (prekursora serotoniny, obecnego w dużych ilościach w żółtych serach, orzechach, migdałach, mięsie i jajkach) oraz eliminowały całkowicie fruktozę (cukier występujący w dużej ilości w owocach i sokach owocowych), która utrudnia wchłanianie tryptofanu.
Dobre wyniki uzyskuje się też dzięki całkowitej eliminacji z diety ekscytotoksyn (są to związki uszkadzające i zabijające komórki nerwowe). Należą do nich glutaminian sodu (MSG), aspartam (sztuczny słodzik), podobne działanie może mieć żelatyna, hydrolizowane białko, ekstrakty drożdżowe (obecne w wielu przyprawach płynnych, jak maggie czy sos Worcestershire), a także sos rybny, sztuczne koncentraty czy izolaty protein, sztuczne substancje nadające smak czy zapach (znacznie lepiej wykorzystywać w kuchni świeże zioła!). Wymaga to uważnego czytania etykiet w sklepie – a najlepiej przejścia na świeże warzywa i nieprzetworzone mięso.
W aspekcie mikroskładników dużo uwagi przykłada się do uzupełniania diety w cynk, magnez, kwasy omega-3 i witaminę B6, ponieważ ich niedobory mogą ułatwiać uszkodzenia neuronów przez ekscytotoksyny. Z kolei antyoksydanty chronią komórki nerwowe przed uszkodzeniem, tu zwłaszcza duże znaczenie mogą mieć witaminy C i E, polifenole roślinne i resweratrol. Wiadomo też, że w organizmach chorych na fibromialgię często występuje niedobór witaminy D, a wstępne badania wskazują, że jej suplementacja może łagodzić ból i zmniejszyć nasilenie pozostałych objawów.

 

Krótka historia badań nad fibromialgią
Stulecia przed początkiem XX w: bóle mięśni o nieznanej przyczynie nazywano reumatyzmem mięśniowym
1904 r.: Gowers proponuje nazwę „zapalenie tkanki włóknistej”
1972 r.: Smythe opisuje obecność powtarzających się punktów spustowych i rozlanego bólu
1976 r.: utworzono nazwę „fibromialgia
1984 r.: fibromialgię przedstawiono jako element szerszego spektrum podobnych chorób
1990 r.: Amerykańskie Kolegium Reumatologów tworzy szczegółowe kryteria rozpoznania i proponuje wytłumaczenie jej mechanizmem neurosensytyzacji centralnej
2005 r.: Amerykańskie Towarzystwo ds. Bólu opublikowało wytyczne leczenia bólu towarzyszącego fibromialgii
2007 r.: w USA zatwierdzono pierwszy lek do leczenia bólu w fibromialgii

 

Piśmiennictwo
1. Curr Pain Headache Rep. 2004 Oct;8(5):369-78. History of fibromyalgia: past to present. Inanici F, Yunus MB.
3. Walit et al. (2015). The Prevalence and Characteristics of Fibromyalgia in the 2012 National Health Interview Survey. PLoS One; 10(9): e0138024.
4. Smith, H.S.et al. (2011). Fibromyalgia: an afferent processing disorder leading to a complex pain generalized syndrome. Pain Physician;14(2):E217-E245.
5. Clauw, D.J. et al. (2011). The Science of Fibromyalgia. Mayo Clinic Proceedings; 86(9): 907-911.
7. Cochrane Database Syst Rev. 2013 Dec 20;(12):CD010884. Resistance exercise training for fibromyalgia. Busch A et al.
8. Arthritis Res Ther. 2014 Dec 23;16(6):505. Gluten-free diet in the management of patients with irritable bowel syndrome, fibromyalgia and lymphocytic enteritis. Volta U.
11. Front Med (Lausanne). 2017 Nov 13;4:198. Fibromyalgia Syndrome: A Metabolic Approach Grounded in Biochemistry for the Remission of Symptoms. Lattanzio SM.
12. PAIN MANAGEMENT VOL. 6, NO. 4 The role of diet in the treatment of fibromyalgia. Kathleen Holton
13. Nutrients. 2016 Jun 4;8(6). pii: E343. Vitamin D in Fibromyalgia: A Causative or Confounding Biological Interplay? Karras S et al.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s