Słońce, ćwiczenia, dieta i witamina D

Japońscy naukowcy sprawdzili, jak szeroko zakrojona suplementacja witaminy D wpłynie na przewlekłe zmęczenie u osób, które przebyły COVID-19 lub zostały zaszczepione. 

Powikłaniem szczepienia, jak również zakażenia SARS-CoV-2 może być zespół przewlekłego zmęczenia, zwany też „zapaleniem mózgu i rdzenia kręgowego z mialgią”. Autorzy wykryli we wcześniejszym, retrospektywnym badaniu, że większość pacjentów z tym zespołem, który rozwinął się po szczepieniu ochronnym, miała zbyt niskie zasoby witaminy D w organizmie. Zaplanowali więc kolejne badanie, w ramach którego suplementowali witaminę D i sprawdzali, jak interwencja ta wpłynie na objawy zespołu przewlekłego zmęczenia. 

Badanie miało charakter otwarty, randomizowany, kontrolowany. Uczestnikami było 91 chorych z rozpoznanym zespołem przewlekłego zmęczenia wskutek COVID-19 lub szczepienia, u których stężenie aktywnej formy witaminy D w surowicy wynosiło  mniej niż 30 ng/ml. Badanie prowadzono w pięciu ośrodkach klinicznych. Uczestników przydzielono losowo:

• do grupy interwencyjnej (preparat aktywnej witaminy D, czyli alfakalcydol plus zalecenia suplementacji „tradycyjnej” witaminy D w dawce 25 μg dziennie, ponadto poradnictwo dietetyczne, ekspozycja na słońce i ćwiczenia fizyczne);
• lub do grupy kontrolnej (wyłącznie alfakalcydol). 

Obserwacja trwała 12 tygodni, po których grupa kontrolna zaczęła stosować interwencję jak w grupie badanej (pierwszej). Głównym ocenianym parametrem była zmiana nasilenia objawów klinicznych.

W grupie badanej średnia poprawa objawowa okazała się istotnie większa niż w grupie kontrolnej. Stężenie aktywnej postaci witaminy D w surowicy zwiększyło się w pierwszej grupie (choć wciąż nie do zadowalającego poziomu), natomiast w grupie kontrolnej odnotowano tendencję spadkową (różnica między grupami ok. 10 ng/ml). 

Odsetek osób, u których poprawa kliniczna była na tyle duża, że przestali spełniać kryteria diagnostyczne zespołu przewlekłego zmęczenia, był istotnie wyższy w grupie interwencyjnej (16 osób wobec 1 uczestnika z grupy kontrolnej). Analizy podgrup wykazały spójne korzyści niezależnie od prawdopodobnej przyczyny choroby (czyli zarówno u tych, u których rozwinęła się po szczepieniu, jak i u tych, którzy przeszli zakażenie SARS-CoV-2). 

Wnioski autorów są takie, że zastosowanie intensywnej, wielorakiej suplementacji witaminy D u osób z jej niedostatecznymi zasobami istotnie poprawiło zaopatrzenie organizmu w witaminę D i złagodziło objawy specyficznej postaci zespołu przewlekłego zmęczenia. Trzeba zwrócić uwagę, że działała nie tyle sama witamina D, ile znacznie szersza interwencja. Poziom witaminy D w grupie kontrolnej nie wzrósł istotnie mimo podawania aktywnej formy tej witaminy (co sugeruje możliwy problem z przestrzeganiem zaleceń). Dodanie drugiego suplementu, poradnictwa dietetycznego, ekspozycji na słońce i ćwiczeń spowodowało wyraźny wzrost poziomu witaminy D (w pobliże dolnej granicy normy) i dużą redukcję w zakresie objawów. Wydaje się zatem, że ten spektakularny efekt jest wynikiem holistycznej zmiany stylu życia, uwzględniającej różne sposoby dostarczania witaminy D. Nie da się na podstawie tego badania rozdzielić, co było efektem suplementacji, a co rezultatem ćwiczeń, diety lub ekspozycji na słońce. Prawdopodobnie wszystkie elementy działają synergistycznie. 

Opisane obserwacje wskazują, że warto rozważyć interwencję nakierowaną na uzupełnianie zasobów witaminy D jako dodatek do standardowych terapii zespołu przewlekłego zmęczenia związanego z infekcją lub szczepieniem, jak rehabilitacja czy psychoterapia. 

Na podstawie

Kodama S, Nakata M, Konishi N, Yoshino M, Fujisawa A, Naganuma M, Kobayashi Y, Hirai Y, Kitagawa A, Miyokawa M, Mishima R, Teramukai S, Fukushima M. Vitamin D in Myalgic Encephalomyelitis/Chronic Fatigue Syndrome After COVID-19 or Vaccination: A Randomized Controlled Trial. Nutrients. 2026 Feb 3;18(3):521. doi: 10.3390/nu18030521. PMID: 41683343; PMCID: PMC12899809.