Selen, tarczyca, oczy

Jakie korzyści przynosi suplementacja selenu w chorobie Gravesa-Basedowa? Czy jest korzystna w orbitopatii Gravesa-Basedowa? Na te pytania postarali się odpowiedzieć naukowcy z Kolumbii, dokonując przeglądu i analizy badań, w których oceniano wpływ selenu w tych sytuacjach klinicznych. 

Choroba Gravesa-Basedowa ma podłoże autoimmunologiczne, jest rezultatem autoagresji wobec m.in. receptora dla tyreotropiny, co wiąże się z objawami nadczynności tarczycy i tzw. orbitopatią, czyli wytrzeszczem spowodowanym m.in. rozrostem tkanki tłuszczowej w obrębie oczodołów. Selen jest minerałem niezbędnym do syntezy selenoprotein, kluczowych białek ochronnych w komórkach tarczycy. Niedobór selenu jest związany ze zwiększonym ryzykiem zaostrzonego przebiegu choroby Gavesa-Basedowa oraz orbitopatii, stąd próby wykorzystania suplementacji selenu u tych chorych.

Autorzy przeanalizowali badania z ostatniego ćwierćwiecza: uwzględniono 11 badań dotyczących samej choroby Gravesa-Basedowa i 4 dotyczące pacjentów z orbitopatią. W pierwszym przypadku suplementacja selenu wiązała się z istotną poprawą poziomu hormonów (TSH, FT4, FT3) oraz miana przeciwciał przeciwtarczycowych (TPOAb, TgAb i TRAb). W przypadku orbitopatii stwierdzono korzystny wpływ suplementacji selenu na objawy kliniczne (jakość życia, stopień zajęcia oczu, dynamika postępu choroby, szerokość szpary powiekowej – nawet w ciężkich postaciach choroby).

Selen poprawia kluczowe parametry biochemiczne krwi, zarówno świadczące o regulacji pracy tarczycy (hormony), jak i redukcji wytwarzania autoprzeciwciał. Sugeruje to, że selen może pomóc w szybszym przywracaniu równowagi hormonalnej (eutyreozy) i wygaszaniu autoagresji. 

Orbitopatia Gravesa-Basedowa (zajęcie oczu) jest jednym z najbardziej uciążliwych i trudnych do leczenia powikłań choroby. Opcja terapeutyczna w postaci selenu jest zatem godna rozważenia, zwłaszcza w Polsce, gdzie mamy do czynienia z powszechnymi niedoborami selenu w diecie. 

W chorobie Gravesa-Basedowa tarczyca jest nadmiernie stymulowana i „pracuje na wysokich obrotach”; zapotrzebowanie na selen jest w tym stanie zwiększone. Uzupełnienie selenu może łagodzić stan zapalny i uszkodzenia tkanek (również tkanek oczodołu w orbitopatii). 

Selen nie zastąpi leków hamujących nadczynność tarczycy, ale może być wsparciem antyoksydacyjnym i immunomodulującym, szczególnie u pacjentów z orbitopatią. Z uwagi na wąskie okno terapeutyczne (łatwość przedawkowania) suplementacja selenu powinna być prowadzona pod kontrolą lekarza prowadzącego (najlepiej endokrynologa) i po ewentualnym zbadaniu stężenia selenu we krwi. 

Na podstawie

Vargas-Uricoechea H, Castellanos-Pinedo A, Urrego-Noguera K, Pinzón-Fernández MV, Meza-Cabrera IA, Vargas-Sierra H. Effectiveness of Selenium Supplementation in the Treatment of Graves-Basedow Disease: A Scoping Review. Med Sci (Basel). 2025 Oct 24;13(4):241. doi: 10.3390/medsci13040241. PMID: 41283242; PMCID: PMC12641835.