Efekt jojo po lekach: jaki, jak szybko?

Brytyjscy naukowcy, w tym przedstawiciele Narodowego Instytutu Badań nad Zdrowiem przedstawili dane na temat tego, co dzieje się po odstawieniu leków „na otyłość”. Wyniki ich pracy wskazują, że leki te powinny być stosowane ostrożnie i że podstawą chudnięcia wciąż jest dieta i aktywność fizyczna, i nie zastąpi ich „magiczna pigułka”.

Autorzy przeanalizowali badania opublikowane przed 2025 r. (randomizowane, nierandomizowane, a także obserwacyjne), w ramach których przez co najmniej 8 tygodni stosowano farmakoterapię z powodu nadwagi lub otyłości, a uczestników obserwowano przez co najmniej 4 tygodnie od zaprzestania leczenia. Grupy kontrolne mogły stosować placebo lub dowolne interwencje niefarmakologiczne. Łącznie do analizy włączono 37 badań z udziałem 9341 uczestników. Analizowano przede wszystkim tempo przyrostu masy ciała po zakończeniu leczenia, w drugiej kolejności zmiany markerów kardiometabolicznych.

Wnioski są następujące: 

• po odstawieniu leków pacjenci zyskują średnio 0,3-0,4 kg miesięcznie;
• w ciągu roku po odstawieniu leku można spodziewać się powrotu 3,6-4,8 kg;
• wszystkie korzyści kardiometaboliczne (normalizacja ciśnienia, glikemii, profilu lipidowego) zanikają średnio po 1,4 roku od odstawienia leku;
• po lekach waga wraca szybciej (o 0,3 kg/mies.) niż po diecie i ćwiczeniach. 

Obserwacje te wskazują, że „leki na otyłość” nie „uczą” organizmu utrzymywania niższej wagi i działają tylko podczas stosowania. Nie można więc mówić o trwałym „wyleczeniu” otyłości, a jedynie o działaniu objawowym. 

Ewidentna zatem jest potrzeba strategii długoterminowej – leki powinny być traktowane jako wsparcie, a nie jednorazowe rozwiązanie. O ile nie nastąpi zmiana przyzwyczajeń, w tym związanych z aktywnością fizyczną, ograniczoną kalorycznością posiłków, nie pojawi się wsparcie behawioralne, czyli po prostu kompleksowe podejście do leczenia otyłości, korzystne efekty cofną się w perspektywie roku, dwóch. Alternatywą jest wieloletnie stosowanie tych leków, co wiąże się z kosztami i działaniami niepożądanymi (niekoniecznie jeszcze dobrze znanymi). 

Na podstawie

West S, Scragg J, Aveyard P, Oke JL, Willis L, Haffner SJP, Knight H, Wang D, Morrow S, Heath L, Jebb SA, Koutoukidis DA. Weight regain after cessation of medication for weight management: systematic review and meta-analysis. BMJ. 2026 Jan 7;392:e085304. doi: 10.1136/bmj-2025-085304. PMID: 41500720; PMCID: PMC12776922.