Gdy pacjent i chirurg czują miętę

Aromaterapia okazała się skuteczna w zapobieganiu majaczeniom pooperacyjnym oraz zmniejszała ból i lęk u pacjentów poddawanych artroplastyce w obrębie kończyny dolnej – ogłosili anestezjolodzy z Xuzhou Medical University w Chinach. 

Do takich wniosków doprowadziła autorów analiza danych z badania klinicznego, w ramach którego oceniano skuteczność wdychania olejku eterycznego w okresie okołooperacyjnym u 178 starszych (od 64 r.ż.) chorych zakwalifikowanych do dużej operacji ortopedycznej: całkowitej endoprotezoplastyki stawu biodrowego lub całkowitej endoprotezoplastyki stawu kolanowego. Celem było sprawdzenie, czy aromaterapia wpłynie na częstość majaczenia pooperacyjnego.

Majaczenie po dużych operacjach powstaje w wyniku nakładania się różnorodnych czynników, które prowadzą do  dysfunkcji ośrodkowego układu nerwowego. Objawem są zaburzenia świadomości i orientacji. Podstawowym mechanizmem jest ostry stan zapalny wywołany urazem operacyjnym: cytokiny prozapalne (IL-1β, IL-6, TNF-α) przenikają przez barierę krew-mózg i zakłócają funkcjonowanie neuronów. Ryzyko zwiększają takie czynniki, jak niedotlenienie mózgu (np. wynikające z niedociśnienia,  niedokrwistości), zaburzenia metaboliczne i wodno-elektrolitowe (np. hiponatremia, hipoglikemia, kwasica), leki (opioidy, benzodiazepiny, leki cholinolityczne), silny ból, stres operacyjny, wcześniejsze zaburzenia poznawcze, choroby współistniejące i in. Pojawienie się majaczenia zwiększa ryzyko powikłań, wydłuża czas hospitalizacji i pogarsza rokowanie, stąd potrzeba profilaktyki i poszukiwanie metod zapobiegających temu powikłaniu pooperacyjnemu u starszych osób. 

Wykorzystana w tym badaniu interwencja polegała na aromaterapii olejkiem z mięty pieprzowej. Zawarte w nim substancje aktywne przenikają do krwi, działają przeciwbólowo, zmniejszają wyrzut kortyzolu i łagodzą lęk. Efekty te obserwowano w badaniach klinicznych w kontekście operacji, stąd idea wykorzystania olejku z mięty pieprzowej w opisywanym badaniu.

Analiza wskazała, że aromaterapia z wykorzystaniem olejku eterycznego z mięty pieprzowej wiązała się z istotną, ponaddwukrotną redukcją częstości występowania majaczenia w ciągu 3 dni po zabiegu oraz z łagodzeniem bólu i zmniejszeniem lęku. Nie wpływała natomiast na parametry stanu zapalnego. To sugeruje, że mechanizm działania profilaktycznego może być inny niż przeciwzapalny – możliwe, że głównie zaangażowane są tu mechanizmy przeciwlękowe i przeciwbólowe. 

Okazuje się, że prosta, nieinwazyjna i tania interwencja aromaterapeutyczna może być skutecznym środkiem zapobiegającym poważnemu powikłaniu pooperacyjnemu, jakim jest majaczenie, u starszych osób poddawanych planowej operacji ortopedycznej. Efekt kliniczny i statystyczny okazał się duży. 

Aromaterapia olejkiem z mięty pieprzowej jest obiecującą interwencją, która może stać się wartościowym elementem profilaktyki majaczenia pooperacyjnego, obok innych metod, jak wczesna mobilizacja, nawodnienie i unikanie leków zwiększających ryzyko. Konieczne są badania na większą skalę, również w kontekście innych operacji, z udziałem różnych grup chorych, jak również wyjaśnienie mechanizmów działania olejku z mięty pieprzowej i opracowanie dokładnych protokołów do wykorzystania na oddziałach chirurgicznych. 

Na podstawie

Liu M, Tang H, Zhou Z, Yang M, Shen J, Ji Z, Zhang M. Effect of inhalation of peppermint essential oil aromatherapy on postoperative delirium in old patients following major lower limb joint arthroplasty surgery: A randomized controlled trial. Explore (NY). 2025 Nov-Dec;21(6):103272. doi: 10.1016/j.explore.2025.103272. Epub 2025 Oct 21. PMID: 41390992.