Aroma-terapia!

Trening węchowy okazał się skutecznie usprawniać funkcje poznawcze w grupie szczególnego ryzyka. Może zatem okazać się tanią i łatwą do stosowania strategią poprawiającą sprawność umysłową. Do takich wniosków prowadzą wyniki badania klinicznego przeprowadzonego w ośrodku leczenia zaburzeń hormonalnych i metabolicznych Uniwersytetu Medycznego w Nanjing (Chiny). 

Autorzy postanowili sprawdzić, na ile skuteczny będzie taki trening u chorych na cukrzycę typu 2, u których rozpoznano jednoczesne występowanie łagodnych zaburzeń poznawczych (są to zaburzenia funkcji poznawczych o nasileniu na tyle dużym, że „widać” je w testach, ale nie na tyle duże, by pozwalały rozpoznać demencję). 

Cukrzyca typu 2 zwiększa ryzyko pojawienia się upośledzenia funkcji poznawczych, co ma związek z nakładaniem się mechanizmów metabolicznych i naczyniowych (m.in. przewlekłą hiperglikemią, insulinoopornością, mikroangiopatią mózgową, stanem zapalnym i stresem oksydacyjnym). Zaburzenia te prowadzą do mikrouszkodzeń w obrębie istoty białej, nieprawidłowej funkcji hipokampa i płatów czołowych, co klinicznie najczęściej objawia się deficytami funkcji wykonawczych, uwagi i szybkości przetwarzania informacji (rzadziej natomiast typowymi dla otępienia alzheimerowskiego zaburzeniami pamięci, choć ryzyko progresji do takiej postaci jest zwiększone). Występujące w cukrzycy typu 2 zaburzenia funkcji poznawczych nierzadko współwystępują z dysfunkcją węchową, na którą można wpływać za pomocą treningu węchowego; jednak skuteczność tej metody w aspekcie wspierania funkcji poznawczych w omawianej grupie nie jest ustalona i tę lukę miało wypełnić przedstawiane dziś badanie. 

Interwencja trwała 16 tygodni i miała charakter otwarty. Uczestnikami było 60 osób z cukrzycą typu 2 i łagodnymi zaburzeniami poznawczymi, których przydzielono losowo do grupy stosującej trening węchowy lub do grupy otrzymującej standardową opiekę (tj. grupy kontrolnej). Trening węchowy polegał na dwukrotnej w ciągu dnia, 6-minutowej ekspozycji na sześć zapachów (róża, eukaliptus, cytryna, goździk, kawa i cynamon). 

Analiza wskazała, że w grupie aromaterapii istotnie poprawiły się ogólne funkcje poznawcze (w porównaniu z grupą kontrolną). Zaobserwowano też poprawę w poszczególnych domenach: funkcjach wzrokowo-przestrzenno-konstrukcyjnych, językowych i wykonawczych. Jednocześnie odnotowano lepszą ogólną sprawność węchową. Badania neuroobrazowe ujawniły równoległe zmiany neuronalne, w tym zwiększenie objętości pewnych obszarów hipokampa i zmiany w zakresie aktywacji kory przedczołowej. Wykazano też, że poprawa funkcji węchowych wyprzedzała poprawę ogólnych funkcji poznawczych. Nie zaobserwowano istotnych różnic metabolicznych między grupami.

Trening węchowy nie wpływa na parametry metaboliczne (np. stężenie glukozy), a najprawdopodobniej wykorzystuje mechanizmy związane z neuroplastycznością mózgu (na co wskazują wyniki neuroobrazowania). To oznacza, że może być traktowany jak terapia uzupełniająca, do stosowania obok optymalnej kontroli glikemii, diety i aktywności fizycznej.

Test węchu może być użytecznym, prostym narzędziem przesiewowym do oceny ryzyka pogorszenia funkcji poznawczych u chorych na cukrzycę typu 2, a trening węchowy zgodny ze schematem opisanym wyżej może przyczyniać się do zahamowania utraty funkcji poznawczych w tej grupie. Do monitorowania jego efektów można stosować Montrealską Skalę Oceny Funkcji Poznawczych (wykorzystaną w tym badaniu).

Konieczne są dalsze badania nad wykorzystaniem opisanej interwencji w cukrzycy.

Na podstawie

Chao Y, Tong X, Zhang B, Yang H, Zhang L, Wu K, Zhang Y, Li Q, Zhang Z, Bi Y. Olfactory training improves cognition and modifies brain networks in type 2 diabetes patients with mild cognitive impairment: A 16-week randomised controlled trial. Diabetes Obes Metab. 2025 Dec;27(12):7040-7051. doi: 10.1111/dom.70103. Epub 2025 Sep 5. PMID: 40908892.