Odtłuścić wątrobę

Naukowcy z Uniwersytetu Kebangsaan w Kuala Lumpur (Malezja) przeprowadzili przegląd systematyczny badań nad wykorzystaniem tokotrienoli do wsparcia leczenia niealkoholowego stłuszczenia wątroby. 

Tokotrienole należą do grupy związków o aktywności witaminy E, jednak nie są powszechnie wykorzystywane w farmacji i żywieniu (w przeciwieństwie do tokoferoli). Tymczasem niektóre rośliny oleiste będące źródłem witaminy E zawierają głównie tokotrienole, a nie tokoferole, i coraz częściej są badane pod kątem aktywności biologicznej możliwej do uchwycenia w badaniach klinicznych. Jednym z takich kontekstów jest niealkoholowe stłuszczenie wątroby.

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby to stan, w którym w wątrobie gromadzi się nadmiar tłuszczu w postaci triglicerydów i nie ma to  związku z nadużywaniem alkoholu. Jest to jedna z najczęstszych chorób wątroby w świecie zachodnim i często wiąże się z otyłością, insulinoopornością i cukrzycą typu 2. W cięższych przypadkach może prowadzić do stanu zapalnego i uszkodzenia wątroby (niealkoholowe zapalenie wątroby), a w dalszej kolejności do marskości wątroby, chorób serca i innych powikłań. Często jest bezobjawowa, stąd ważne, by regularnie oceniać stan wątroby i w razie potrzeby wdrażać odpowiednie działania. 

Stan wątroby zwykle ocenia się za pomocą badania aktywności tzw. enzymów wątrobowych (AST, ALT, LDH, GGTP) oraz w badaniach obrazowych (zwłaszcza ultrasonograficznym). Od pewnego czasu dostępne są też metody elastograficzne, za pomocą których w sposób nieinwazyjny ocenia się nasilenie stłuszczenia oraz włóknienia wątroby (główny proces prowadzący do marskości narządu).

Nie wiadomo, jaki dokładnie jest związek insulinooporności ze stłuszczeniem wątroby i jej następowym włóknieniem, choć są różne teorie. Jedna z nich mówi, że nieodpowiednia dieta (bogatotłuszczowa lub bogata we fruktozę) wraz z siedzącym trybem życia indukuje insulinooporność, zmiany składu mikroflory jelit, stan zapalny i zablokowanie rozkładu tłuszczów w wątrobie ORAZ ich intensywne tworzenie de novo. Tłuszcze odkładają się w cytoplazmie i prowadzą do dysfunkcji mitochondriów i uszkodzenia komórek wątroby w mechanizmie stresu oksydacyjnego, na co reaguje układ odpornościowy, rozwijając reakcję zapalno-naprawczą (która jednak w tych warunkach przynosi więcej szkody niż pożytku). 

W przeglądzie uwzględniono 8 prac przedklinicznych i 4 badania kliniczne. Wyniki wskazują, że izomery tokotrienoli lub naturalne ich mieszaniny (pochodzące z palmy lub owoców arnoty) mogą poprawiać stan stłuszczonej wątroby w ocenie histopatologicznej i w badaniach ultrasonograficznych, a także zmniejszać aktywność enzymów wątrobowych. Dzieje się to prawdopodobnie na drodze wielu mechanizmów, m.in. hamowania tworzenia oraz stymulacji rozkładu tłuszczów w komórkach wątroby (co łączy się z poprawą czynności mitochondriów) oraz zmniejszania stresu oksydacyjnego, łagodzenia zapalenia i spowalniania włóknienia. Wydaje się, że tokotrienole zmieniają funkcjonowanie osi hormonalnych związanych z aktywnością tkanki tłuszczowej (wpływają na stężenia leptyny i adiponektyny). Możliwe, że indukują też korzystne zmiany składu bakterii w jelitach, bo obserwowano również takie zjawisko. 

Wydaje się też, że tokotrienole mogą być pod opisanymi względami skuteczniejsze od tokoferoli. Wiele jest wciąż jednak niewiadomych, dostępnych danych mamy zbyt mało. Wyjaśnienia wymaga optymalny moment ewentualnego podawania tokotrienoli w stłuszczeniu wątroby (mogą być mniej skuteczne w zaawansowanych stadiach), czas suplementacji (wydaje się, że powinien być dość długi) i wreszcie dawka oraz skład optymalnego preparatu (są cztery różne tokotrienole i nie wiadomo, czy najskuteczniejszy będzie któryś z nich w monoterapii czy też mieszanina wszystkich – i w jakich proporcjach). Możliwe też, że tokotrienole będą mogły być używane w celach profilaktycznych. Wszystko to trzeba ustalić w kolejnych badaniach.

Na podstawie

Chin KY, Ekeuku SO, Chew DCH, Trias A. Tocotrienol in the Management of Nonalcoholic Fatty Liver Disease: A Systematic Review. Nutrients. 2023 Feb 6;15(4):834. doi: 10.3390/nu15040834. PMID: 36839192; PMCID: PMC9965814.