Czy celiakia zależy od bakterii w jelicie?

Taką niecodzienną hipotezę rozważają włoscy pediatrzy na łamach pisma „Nutrients” [1]. 

Celiakia, czyli choroba trzewna, to stan, w którym organizm atakuje kosmki jelitowe. Jest więc celiakia chorobą z autoagresji (autoimmunologiczną). Wiadomo, że czynnikiem prowokującym atak jest gluten, białko obecne w zbożach, choroba pojawia się po wprowadzeniu go do organizmu, a jej skutkiem jest uszkodzenie kosmków jelitowych. Te zaś są niezbędne do wchłaniania substancji odżywczych, więc w rezultacie dochodzi do zaburzeń wchłaniania, organizmowi nie są dostarczane niezbędne związki, pojawia się zahamowanie wzrostu, dojrzewania, utrata masy ciała, niedokrwistość, zaburzenia pracy praktycznie każdego narządu, łącznie ze skórą i mózgiem. Nie mówiąc o skutkach przedostawania się całego bogactwa strawionego pokarmu do odcinków jelit, gdzie nie powinno ono trafiać (bo zwykle jest na pewnym etapie wchłaniane i dalej przedostają się tylko związki niestrawione). To wiąże się z takimi objawami biegunki, tłuszczowe stolce, wzdęcia czy bóle brzucha. Ten zgrubny opis zresztą dotyczy tylko klasycznej postaci celiakii, choroba może bowiem rozwijać się podstępnie, bez objawów lub z dyskretnymi objawami, a ponieważ może dotknąć praktycznie każdego narządu, nie jest bynajmniej prosta do rozpoznania. I tu pewnie należy upatrywać popularności diet bezglutenowych. Wyeliminowanie glutenu z diety przywraca bowiem prawidłową strukturę i czynność nie tylko jelit, ale i innych narządów. W tym celiakia jest podobna do alergii i takim mianem („alergia na gluten”) jest przez niektórych (niezgodnie z definicją alergii, ale za to bardziej obrazowo i zrozumiale) określana.

Warto zauważyć, że przełomem w diagnostyce celiakii było odkrycie krążących we krwi chorych przeciwciał skierowanych przeciwko białkom jelita, uczynione przez polskiego dermatologa Tadeusza Chorzelskiego [2].

Autorzy włoscy w rozważaniach nad przyczynami celakii idą dalej, zgodnie z aktualnym trendem naukowym wiążącym rozwój wielu chorób o podłożu immunologicznym z zaburzeniami flory bakteryjnej jelit. Zwracają uwagę, że nowe badania wiążą występowanie celiakii z nadmiarem szczepów z rodzaju Bacteroides spp. i zubożeniem zasobów Bifidobacterium spp. Co więcej, nawet po przejściu na dietę bezglutenową równowaga między poszczególnymi rodzajami bakterii nie zostaje w pełni przywrócona. To zaś jest podstawą do prowadzenia badań nad możliwościami leczenia celiakii za pomocą probiotyków. Póki co takich badań u ludzi przeprowadzono niewiele, ale wyniki wydają się zachęcające.

To, że bakterie jelitowe mają udział w rozwoju reakcji autoimmunologicznej w celiakii, autorzy uznają za pewne i udowodnione ponad wszelką wątpliwość. Dokładny mechanizm nie jest póki co znany. Być może bakterie przekształcają gluten w coś na kształt trucizny, a może głównym ogniwem jest ich wpływ na przepuszczalność jelit albo na procesy zachodzące w komórkach nabłonka jelitowego. A być może clue leży w gotowości zapalnej układu odpornościowego, która u chorych jest wyjściowo na wyższym poziomie i dodatkowo zaburzana przez „szkodliwe” dla nas bakterie. Z pewnością najbliższe lata przyniosą nowe dane o współdziałaniu flory jelitowej z układem odpornościowym i znaczeniu tych dwu potężnych systemów biologicznych w rozwoju licznych chorób, nie tylko celiakii.

Źródła

1. Nutrients. 2018 Nov 23;10(12). Probiotics in Celiac Disease. Cristofori F, Indrio F, Miniello VL, De Angelis M, Francavilla R.
2. Chorzelski T.P., Sulej J., Tchorzewska H., Jablonska S., Beutner E.H., Kumar V. IgA class endomysium antibodies in dermatitis herpetiformis and coeliac disease.. „Ann N Y Acad Sci.”, 1983.