Luteina oczywiście

Czy suplementacja luteiną (samą lub z innymi karotenoidami) faktycznie poprawia takie parametry stanu oczu, jak gęstość barwnika plamki czy ostrość wzroku?

Czy efekty suplementacji zależą od stadium związnego z wiekiem zwyrodnienia plamki żółtej (AMD, age-related macular degeneration)? Czy zależą od dawki lub czasu suplementacji?

Takie pytania zadali sobie specjaliści z Tajwanu. Aby na nie odpowiedzieć, przeprowadzili metaanalizę 9 randomizowanych, kontrolowanych placebo badań klinicznych z łącznym udziałem 860 uczestników. Do analizy włączyli badania, w których luteinę stosowano doustnie w monoterapii lub w połączeniu z zeaksantyną bądź epiluteiną. 

Wyniki metaanalizy wskazują, że we wszystkich dziewięciu badaniach suplementacja luteiną poprawiła gęstość barwnika plamki. Poprawę obserwowano głównie we wczesnym stadium AMD (w zaawansowanych postaciach  nie stwierdzono istotnych korzyści). Efekt we wczesnym stadium AMD można uznać za duży. Istotna poprawa dotyczyła też kontrastu widzenia (lepszy kontrast przekłada się na lepsze widzenie w słabym świetle, przy zmierzchu).

O dziwo, luteina w monoterapii dawała większe korzyści dla wzroku niż leczenie skojarzone. To nie znaczy, że zeaksantyna jest szkodliwa (leczenie skojarzone nadal przynosiło korzyści). Prawdopodobnie w większości badań z użyciem połączonych karotenoidów dawki były optymalizowane pod kątem uzyskiwania odpowiedniej gęstości barwnikowej plamki, a nie ostrości wzroku. W praktyce klinicznej nadal często stosuje się oba karotenoidy razem (jak w badaniach AREDS2).

Dalsze analizy ujawniły też istotne korelacje między efektem leczenia a czasem trwania suplementacji, a także ilością przyjętej luteiny. Oznacza to, że im dłużej i regularniej pacjenci przyjmowali luteinę (jeśli tylko dawka była odpowiednia), tym lepsze uzyskiwali efekty dla plamki żółtej. Suplementacja nie działała „z dnia na dzień” – potrzebowała miesięcy, a nawet lat.

W praktyce można uznać, że luteina działa najlepiej, gdy AMD jest we wczesnym stadium, tj. zanim dojdzie do trwałych uszkodzeń. W zaawansowanej postaci (np. gdy pojawi się zanik geograficzny, neowaskularyzacja) suplementacja nie przywróci już utraconego wzroku. Typowe dawki w badaniach to 10-20 mg luteiny dziennie.

Ważne, aby pamiętać, że luteina nie leczy, ale spowalnia postęp i poprawia funkcję wzroku we wczesnym stadium AMD. Dlatego ważne jest wczesne wykrycie choroby i szybkie wdrożenie suplementacji luteiną (w monoterapii lub wg schematu AREDS2) oraz regularny nadzór okulisty. Im dłużej interwencja będzie odkładana, tym mniejsze szanse na ochronę wzroku.

Na podstawie

Wang WX, Wang CC, Hsu WC, Peng YJ. From Supplements to Sight: Quantifying the Impact of Lutein and Carotenoid on Age-Related Macular Degeneration-A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. J Ophthalmol. 2026 Apr 22;2026:2155378. doi: 10.1155/joph/2155378. PMID: 42028334; PMCID: PMC13101954.