PREwencja z DIetą (środziemnomorską)

Analiza danych z prospektywnego badania obserwacyjnego PREDIMED wskazuje, że spożycie likopenu chroni przed rozwojem raka prostaty. Obserwacje te potwierdzają znaczenie diety bogatej w likopen w profilaktyce raka gruczołu krokowego, zwłaszcza w grupie wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego, z której rekrutowali się uczestnicy PREDIMED.

Wieloośrodkowe badanie PREDIMED (PREvención con DIeta MEDiterránea) objęło przeszło 7 tys. mieszkańców regionu śródziemnomorskiego. Do badania włączano osoby ze zwiększonym ryzykiem chorób o podłożu miażdżycowym, ale jeszcze bez rozpoznania takiej choroby (za zwiększone ryzyko uznawano konkretne kombinacje cukrzycy typu 2, palenia tytoniu, nadciśnienia tętniczego, nadwagi/otyłości i zaburzeń lipidowych oraz obciążenia rodzinnego). 

Populację podzielono losowo na trzy grupy, aby sprawdzić wpływ diety na częstość zawałów serca, udarów i zgonów. Badano możliwość wzbogacania codziennej diety (już wyjściowo, z racji miejsca zamieszkania, zdrowszej niż typowa dieta zachodnia) w oliwę, ryby, warzywa strączkowe, orzechy. Ustalono, że zwiększenie podaży tłuszczów zawartych w oliwie i orzechach przyniosło spektakularną, 30 proc. redukcję względnego ryzyka poważnych incydentów sercowo-naczyniowych w porównaniu z grupą kontrolną.

W grupie blisko 3000 mężczyzn z tego badania postanowiono teraz ocenić spożycie likopenu i jego korelację z występowaniem raka prostaty. Analiza wskazała, że uczestnicy z najwyższego kwartyla spożycia likopenu mieli istotnie niższe (o przeszło połowę) ryzyko raka prostaty w porównaniu z tymi z najniższego kwartyla. Zaobserwowano przy tym nieliniową zależność między dawką a efektem protekcyjnym: istotne korzyści pojawiały się przy spożyciu likopenu w ilości >4,9 mg/dziennie.

Mocną stroną badania jest duża grupa oraz dość długi czas obserwacji (średnio prawie 6 lat). Dawka progowa, czyli 4,9 mg likopenu, jest łatwa do uzyskania z diety: szklanka soku pomidorowego zawiera około 20 mg likopenu, a średni pomidor ok. 4 mg. 

Choroby serca i rak prostaty mają wspólne czynniki ryzyka (np. przewlekły stan zapalny, stres oksydacyjny, niezdrowa dieta). Wykazanie ochronnego działania likopenu właśnie w tej grupie sugeruje, że interwencja dietetyczna może przynosić podwójne korzyści: chronić i serce, i prostatę.

Likopen jest silnym przeciwutleniaczem. Może neutralizować wolne rodniki uszkadzających komórkowe DNA, wpływać na apoptozę czy czynniki wzrostowe. Mimo to, trzeba mieć na uwadze obserwacyjny charakter badania: wskazuje ono na pewną korelację, ale nie dowodzi związku przyczynowo-skutkowego. Dla przykładu, osoby spożywające dużo pomidorów mogą mieć ogólnie zdrowszy styl życia (np. spożywać więcej warzyw, a mniej tłuszczów nasyconych), co mogło wpłynąć na  ryzyko rozwoju raka prostaty. 

Za możliwą istotną rolą likopenu w profilaktyce tego nowotworu przemawiają natomiast inne badania, również kliniczne (więcej o likopenie: https://integmed.pl/?s=likopen). Warto więc pamiętać o codziennej porcji pomidorów, soku pomidorowego, sosów pomidorowych, ew. o rozważeniu odpowiedniej suplementacji. 

Na podstawie

López-Solís R, Castro-Barquero S, Donat-Vargas C, Corrado M, Arancibia-Riveros C, Martínez-González MÁ, Salas-Salvadó J, Sorlí JV, Serra-Majem L, Fitó M, Pintó X, Fiol M, Lapetra J, Gómez-Gracia E, Toledo E, Ramírez-Sabio JB, Babio N, Estruch R, Ros E, Lamuela-Raventós RM. Lycopene intake and prostate cancer risk in men at high cardiovascular risk: a prospective cohort study. BMC Med. 2025 Nov 10;23(1):627. doi: 10.1186/s12916-025-04440-0. PMID: 41214650; PMCID: PMC12604356.