Witamina D i metabolizm: która, jak długo i jak dużo?

W zespole metabolicznym współwystępującym z otyłością suplementacja witaminy D3 albo aktywnej witaminy D – zwłaszcza w wyższych dawkach i przy dłuższym stosowaniu – wiąże się z redukcją tkanki tłuszczowej trzewnej i poprawą metabolizmu. Mniej skuteczna wydaje się witamina D2.

Są to wnioski z przeglądu i metaanalizy 50 badań klinicznych przeprowadzonych przez autorów z Uniwersytetu Techniczno-Przyrodniczego w Wuhan (Chiny). 

Do analizy włączono 50 randomizowanych badań z grupami kontrolnymi. Witamina D3 oraz aktywna witamina D redukowały otyłość trzewną (efekt umiarkowany), natomiast w badniach z witaminą D2 nie wykazano istotnego efektu. Ponadto witamina D3 i aktywna witamina D poprawiały stężenie glukozy na czczo oraz wskaźnik insulinooporności HOMA-IR (efekt umiarkowany), a także zmniejszały stężenie cholesterolu we frakcji LDL. Dodatkowo suplementacja w znacznie większym stopniu redukowała tkankę tłuszczową trzewną aniżeli podskórną. 

Efekty suplementacji witaminy D były lepsze, gdy: 

•  dawki wynosiły przynajmniej 2000 j.m.
•  czas suplementacji wynosił przynajmniej 6 miesięcy
•  u osób z wyjściowym stężeniem 25(OH)D <20 ng/ml. 

Zespół metaboliczny charakteryzuje się otyłością brzuszną, insulinoopornością oraz dyslipidemią i nadciśnieniem tętniczym. Niedobór witaminy D jest u tych osób powszechny; rezultaty analizy wskazują, że suplementacja witaminy D3 lub jej postaci aktywnej (kalcytriolu) może modulować rozkład tkanki tłuszczowej oraz gospodarkę węglowodanowo-lipidową, prowadząc do poprawy wskaźników metabolizmu i wspierając odchudzanie. Jest to spójne z wiedzą z badań przedklinicznych o bezpośrednim wpływie witaminy D na wydzielanie insuliny i na działanie tego hormonu – co dzieje się za pośrednictwem regulacji ilości receptorów insulinowych oraz białek transportujących glukozę do wnętrza komórek (GLUT4).

Witamina D3 (cholekalcyferol) pochodzi najczęściej ze źródeł zwierzęcych; to ta forma powstaje w skórze pod wpływem słońca. W suplementach pozyskuje się ją zazwyczaj z lanoliny (wosku z wełny owczej), rzadziej z alg (opcja wegańska).

Witamina D2 (ergokalcyferol) pochodzi ze źródeł roślinnych i grzybów (wystawionych na działanie promieni UV). Jest tańsza w produkcji i często wybierana przez wegan. Cząsteczka tej witaminy różni się budową łańcucha bocznego od witaminy D3, co nieco utrudnia transport witaminy D2 we krwi przez białka.

Witamina D3 skuteczniej podnosi stężenia aktywnej formy witaminy D w surowicy niż witamina D2. Ta ostatnia jest szybciej metabolizowana i usuwana (i w mniejszym stopniu przekształcana do formy aktywnej). Te różnice mogą odpowiadać za brak efektów metabolicznych witaminy D2 stwierdzony w opisywanej pracy. 

Kalcytriol z kolei to aktywna biologicznie postać witaminy D. Nie wymaga aktywacji aktywacji przez nerki – działa natychmiast na receptory komórkowe. Stosuje się ją (na receptę) u osób, których organizm nie wytwarza aktywnej witaminy D – głównie w niewydolności nerek, niedoczynności przytarczyc lub w ciężkiej osteoporozie.

Na podstawie

Huang Q, Zhan J, Gui Y, Ma M, Li E. Effects of different vitamin D supplements on body fat distribution and glucolipid metabolism in patients with obesity-associated metabolic syndrome: A meta-analysis. Medicine (Baltimore). 2026 Feb 20;105(8):e47436. doi: 10.1097/MD.0000000000047436. PMID: 41731803; PMCID: PMC12928931.