Nutraceutyk w leczeniu uzależnień

Naukowcy z Uniwersytetu Nauk Medycznych w Kaszanie (Iran) wykazali korzystne działanie N-acetylocysteiny u osób zmagających się z uzależnieniem od narkotyków. 

Do metod wspierających odstawienie substancji narkotycznych typu opioidowego należy metadonowa terapia zastępcza. W jej ramach podaje się metadon, lek przyłączający się do tego samego receptora w ośrodkowym układzie nerwowym co opioidy, ale niedający równie silnych efektów euforyzujących. Jego działanie wystarcza jednak do tego, aby nie wystąpiły objawy abstynencyjne („głód narkotykowy”) i w ten sposób pomaga przetrwać początkowy okres  w ramach równolegle prowadzonej psychoterapii. Stosowaniu metadonu mogą towarzyszyć  objawy będące wynikiem odstawienia narkotyku – albo i działania samego metadonu, takie jak zaburzenia metabolizmu albo psychiczne (lęk, obniżenie nastroju, problemy ze snem), są też doniesienia o nasilonym stresie oksydacyjnym. Jedną z metod przeciwdziałania tym niekorzystnym zjawiskom może być podawanie N-acetylocysteiny. Skuteczność takiej interwencji oceniano w opisywanym badaniu. 

Uczestnikami było 60 osób otrzymujących terapię zastępczą metadonem, u których nie wykryto śladów marihuany ani metamfetaminy w moczu (co wskazuje, że przestrzegały zasad terapii i nie łączyły metadonu z narkotykami) oraz nie stosowały suplementów o działaniu antyoksydacyjnym w ostatnich 3 miesiącach (wykluczano także osoby z niektórymi chorobami przewlekłymi). Uczestników w sposób losowy przydzielono do grupy otrzymującej placebo albo N-acetylocysteinę (NAC) w dawce 2,4 g dziennie, w czterech dawkach podzielonych. 

Po 12 tygodniach w grupie NAC stwierdzono (w porównaniu z placebo):

• istotnie lepsze wyniki w skalach oceniających nasilenie zaburzeń nastroju i lęku;
• lepsze „zdolności” antyoksydacyjne, w tym poziom glutationu;
• mniejsze stężenia hsCRP (białko C-reaktywne, wskaźnik tlącego się stanu zapalnego);
• redukcję insulinooporności. 

W ostatnich latach próbuje się wykorzystywać N-acetylocysteinę w badaniach z zakresu psychiatrii. Wyniki są zachęcające, choć niepozbawione kontrowersji (na pewno nie zastępuje klasycznych leków, może być rozważana jako adjuwant). 

N-acetylocysteina na poziomie komórkowym jest wykorzystywana w produkcji glutationu, przez co wspiera ochronę przed stresem oksydacyjnym. Ponadto, ułatwia naprawę błon mitochondrialnych i zapobiega przedwczesnej śmierci komórek w mechanizmie apoptozy. Wykazuje też działanie przeciwzapalne w ośrodkowym układzie nerwowym oraz działa neuroprotekcyjnie (zapobiega uszkodzeniom neuronów w wyniku nadmiernej stymulacji glutaminergicznej i dopaminergicznej). 

Te procesy ulegają zaburzeniu w wielu chorobach psychicznych, stąd atrakcyjność NAC dla poszukiwaczy nowych metod terapii. Wyniki  omawianego tu badania wspierają hipotezę o działaniu tego nutraceutyku na układ nerwowy (o czym świadczy zmniejszenie objawów lękowych i depresyjnych), ale także sugerują możliwość poprawy metabolizmu i łagodzenia stanu zapalnego. 

Autorzy proponują, by w przyszłych badaniach próbować ustalić optymalną dawkę N-acetylocysteiny, czas podawania, a także jej skuteczność u osób z różnymi rodzajami uzależnień, zwłaszcza w aspekcie wpływu na szczególne problemy okresu odstawienia, np. ból, funkcje poznawcze, „głód”, a nawet skuteczność głównej terapii.  

Na podstawie

Padoei F, Mamsharifi P, Hazegh P, Boroumand H, Ostadmohammady F, Abbaszadeh-Mashkani S, Banafshe HR, Matini AH, Ghaderi A, Dehkohneh SG. The therapeutic effect of N-acetylcysteine as an add-on to methadone maintenance therapy medication in outpatients with substance use disorders: A randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial. Brain Behav. 2023 Jan;13(1):e2823. doi: 10.1002/brb3.2823. Epub 2022 Nov 30. PMID: 36448959; PMCID: PMC9847617.