Witamina D: u niektórych działa lepiej?

Na podstawie: Dawson-Hughes B, Huggins GS, Nelson J, Vickery E, Powers SN, Pittas AG. Vitamin D Receptor Polymorphisms and the Effect of Vitamin D Supplementation on Diabetes Risk Among Adults With Prediabetes. JAMA Netw Open. 2026 Apr 1;9(4):e267332. doi: 10.1001/jamanetworkopen.2026.7332. PMID: 42024385; PMCID: PMC13107228.

Skuteczność suplementacji witaminy D w zapobieganiu cukrzycy może zależeć od genów. Niektóre warianty genu kodującego receptor dla tej witaminy (VDR) mogą lepiej reagować na suplementację. Jeśli te obserwacje zostaną potwierdzone, będzie to krok w stronę silnej personalizacji leczenia – czyli dostosowywania dawek witaminy D do podstawie profilu genetycznego pacjenta.

Co badano?

Naukowcy sprawdzali, czy odpowiedź na suplementację witaminy D3 w zakresie zmniejszania ryzyka cukrzycy zależy od wariantów genetycznych receptora witaminy D (VDR) u osób dorosłych ze stanem przedcukrzycowym.

Innymi słowy: czy u niektórych osób witamina D będzie skuteczniejsza w zapobieganiu cukrzycy?

Dlaczego to ważne?

• Wiadomo, że wysoki poziom witaminy D (≥40 ng/ml) może chronić przed cukrzycą.
• Jednak nie u wszystkich osób suplementacja witaminy D przynosi takie same korzyści.
• Polimorfizmy VDR to naturalne różnice w genie kodującym receptor witaminy D. Mogą wpływać na to, jak organizm wykorzystuje witaminę D.
• Jeśli niektóre genotypy lepiej reagują na witaminę D, można by dostosować leczenie do profilu genetycznego pacjenta (medycyna spersonalizowana).

Jak badano?

• Wykorzystano dane z dużego badania klinicznego D2d (Vitamin D and Type 2 Diabetes).
• Uczestnicy to 2098 osób ze stanem przedcukrzycowym.
• Część otrzymywała 4000 j.m. witaminy D3 dziennie, a część placebo przez ok. 2,5 roku.
• Analizowano 3 polimorfizmy genu VDR: ApaI, BsmI i FokI.
• Sprawdzano, czy różnice genetyczne wpływają na:
  • osiągany poziom witaminy D we krwi,
  • ryzyko rozwoju cukrzycy.

Kluczowe pytanie badawcze

Czy osoby z określonym wariantem genetycznym (np. ApaI) odnoszą większe korzyści z suplementacji witaminą D3 w zapobieganiu cukrzycy niż osoby z innym wariantem?

Badanie podzielono na dwie fazy:

• Faza wstępna (1903 osoby) – szukano związku między polimorfizmami VDR, poziomem witaminy D a ryzykiem cukrzycy.
• Faza testowa (2098 osób) – sprawdzano, czy genotyp ApaI wpływa na skuteczność suplementacji.

Co oznaczają te polimorfizmy w praktyce?

Polimorfizm	Co to jest?	Potencjalne znaczenie
ApaI	Zmiana w genie VDR	Może wpływać na aktywność receptora witaminy D
BsmI	Zmiana w genie VDR	Związana z różnicami w odpowiedzi na witaminę D
FokI	Zmiana w genie VDR	Wpływa na długość białka receptora – może zmieniać jego funkcję

Osoby z różnymi wariantami tych genów mogą inaczej przetwarzać witaminę D – u niektórych suplementacja lepiej działa na poziom cukru, u innych słabiej.

Co to oznacza?

Gdyby hipoteza się potwierdziła:

• Lekarze mogliby badać genotyp VDR u pacjentów ze stanem przedcukrzycowym.
• Osoby z „korzystnym” genotypem mogłyby odnieść największe korzyści z suplementacji witaminy D.
• Osoby z „niekorzystnym” genotypem mogłyby potrzebować innych strategii (np. wyższych dawek, innych form witaminy D lub leków).

To przykład medycyny precyzyjnej – leczenia dopasowanego do genów pacjenta.

Czego jeszcze nie wiemy?

• Czy efekt zależy od wyjściowego poziomu witaminy D? (np. u osób z niedoborem efekt może być silniejszy)
• Czy inne polimorfizmy VDR (poza ApaI, BsmI, FokI) mają znaczenie?
• Czy wyniki dotyczą również innych grup etnicznych? (badanie D2d prowadzono głównie w USA)
• Jaki jest mechanizm – dlaczego niektóre genotypy lepiej reagują?

Na razie:

• Nie ma jeszcze wystarczających dowodów na rutynowe badanie genów VDR u pacjentów ze stanem przedcukrzycowym.
• Zalecenia pozostają takie same: utrzymuj poziom witaminy D w normie, suplementuj po konsultacji z lekarzem.
• Jeśli masz stan przedcukrzycowy – skonsultuj z lekarzem zarówno poziom witaminy D, jak i ewentualne badania genetyczne (jeśli są dostępne i uzasadnione).