Zapach łagodzi zachowanie

Z wydziałów pielęgniarstwa dwóch uniwersytetów medycznych w Hong Kongu pochodzi badanie, w ramach którego sprawdzono, na ile skuteczna będzie domowa aromaterapia prowadzona w grupie pacjentów z demencją (otępieniem). Poszukiwano zwłaszcza wpływu aromaterapii na tzw. objawy behawioralne i psychologiczne otępienia. 

Są to typowe problemy obejmujące zaburzenia emocjonalne, zaburzenia kontroli impulsów i zachowania, które mogą być bardziej obciążające niż samo pogorszenie funkcji poznawczych. W skrajnej postaci znacząco pogarszają jakość życia nie tylko pacjentów, ale i ich opiekunów.  

Może wystąpić agresja (werbalna i fizyczna, np. wybuchy złości, łatwość irytacji, krzyki, uderzenia, rzucanie przedmiotami), pobudzenie psychoruchowe (niepokój, chodzenie bez celu, przestawianie przedmiotów), dezynhibicja, czyli utrata kontroli nad zachowaniami społecznymi (np. nieodpowiednie komentarze, publiczne rozbieranie się). 

Dodatkowo jeszcze mogą występować omamy (np. widzenie nieistniejących osób) i urojenia (np. przekonanie, że opiekun jest oszustem lub że ktoś kradnie wartościowe przedmioty z domu).  

Jeśli weźmiemy pod uwagę dołączające się specyficzne zaburzenia rytmu dobowego (aktywność w nocy, senność w dzień), można wyobrazić sobie, jak destrukcyjny wpływ choroba może mieć na całe otoczenie domowe. 

Objawy te niosą spore obciążenie dla opiekunów,  pod postacią ciągłe napięcia związanego z nieprzewidywalnymi zachowaniami podopiecznego, poczucia bezradności, wstydu. Może to prowadzić do wypalenia emocjonalnego i izolacji społecznej, problemów ze snem, depresji, konfliktów rodzinnych. 

Do badania włączono 80 par chory-opiekun. Pary te przydzielono w sposób losowy do grupy interwencyjnej (w ramach której opiekunowe przechodzili godzinne szkolenie z aromaterapii oraz otrzymywali zestaw do prowadzenia aromaterapii dwa razy dziennie przez 3 tygodnie) albo do grupy kontrolnej (gdzie nie stosowano takiej interwencji). Aromaterapię prowadzono z użyciem olejku lawendowego. 

Po 3 tygodniach u pacjentów w grupie aromaterapii zaobserwowano:  

• istotne zmniejszenie drażliwości oraz dezynhibicji;
• poprawę w zakresie ogólnego stanu zdrowia, samopoczucia i relacji społecznych.

Z kolei opiekunowie zgłaszali zmniejszenie stresu i obciążeń, jednak u nich rezultaty nie osiągnęły istotności statystycznej.  Ważne jednak, że deklarowali chęć kontynuacji aromaterapii po zakończeniu badania.  

Domowa aromaterapia okazała się bezpieczna i pod pewnymi względami skuteczna. Odnotowano redukcję niektórych objawów behawioralnych, przez co olejek lawendowy może stanowić cenne narzędzie w opiece nad osobami z otępieniem. 

Lawenda działa uspokajająco dzięki interakcji z receptorami kwasu gamma-aminomasłowego (GABA) i to działanie mogło się ujawnić w opisywanym badaniu. Niewielka próba i krótki czas interwencji wymagają jednak prowadzenia dalszych badań. Warto też ustalić optymalną dawkę aromaterapii i możliwość jej ewentualnego połączenia z innymi metodami, np. muzykoterapią, terapią zajęciową, farmakoterapią.  

Na podstawie

Li BSY, Cheung AT, Chow KM, Chan CWH. Effects of a home-based aromatherapy programme for the management of behavioural and psychological symptoms of dementia among older persons with dementia: A randomised controlled trial with process evaluation. Integr Med Res. 2025 Jun;14(2):101113. doi: 10.1016/j.imr.2024.101113. Epub 2024 Dec 2. PMID: 40496446; PMCID: PMC12149585.