Probioprofilaktyka w praktyce

Suplementacja probiotyków może poprawiać gęstość mineralną kości po menopauzie. Aktualnie dane z badań klinicznych wskazują, że efekt może być wyraźniejszy u kobiet z osteopenią, niż u tych z osteoporozą (wskazują na to lepszej jakości dane). 

Takie wnioski poczynili autorzy metaanalizy randomizowanych badań klinicznych oceniających efekty probiotykoterapii w aspekcie zmian gęstości mineralnej kości i markerów obrotu kostnego u kobiet po menopauzie. 

Osteopenia i osteoporoza to stany związane z obniżoną gęstością kości, ale różnią się stopniem nasilenia. Osteopenia oznacza umiarkowane zmniejszenie gęstości kości, które nie jest jeszcze tak poważne jak osteoporoza. Można powiedzieć, że jest to stan przejściowy między zdrowymi kośćmi a osteoporozą. Osteoporoza to bardziej zaawansowana forma „rozrzedzenia” struktury kości, charakteryzująca się ich kruchością i znacznym wzrostem ryzyka złamań, które mogą wystąpić nawet przy niewielkich urazach.

Do analizy włączono dwanaście badań klinicznych z łącznym udziałem 1183 kobiet. Probiotykoterapia, w porównaniu z grupą kontrolną, wiązała się z istotnie większą gęstością mineralną w obrębie lędźwiowego odcinka kręgosłupa oraz biodra. Dodatkowo suplementacja probiotykami wiązała się z obniżeniem poziomów C-końcowego peptydu kolagenu typu I (CTX) oraz kostnej frakcji fosfatazy zasadowej (BALP). Ten pierwszy marker to fragment kolagenu typu I, który powstaje w wyniku rozkładu tkanki kostnej; kiedy osteoklasty rozkładają kość, kolagen typu I ulega degradacji, uwalniając m.in. ten fragment do krwi. Ten drugi to enzym wytwarzany przez osteoblasty i jego wzrost świadczy o zwiększonej przebudowie kości, a spadek – o zahamowaniu tego procesu. 

Analizy podgrup wykazały, że lepsza gęstość mineralnej kości uzyskana dzięki suplementacji probiotyków była bardziej znacząca u kobiet z osteopenią niż u kobiet z osteoporozą. Może to świadczyć o tym, że na wczesnym etapie ubytku masy kostnej działanie probiotyków daje lepsze efekty kliniczne, niż gdy już dojdzie do osteoporozy. 

Skuteczne dawki probiotyków stosowane w tej sytuacji klinicznej wynoszą >1 mld CFU/24h. W ogromnej większości wykorzystywano bakterie z rodzaju Lactobacillus oraz Bifidobacterium, czasami w połączeniu z nutraceutykami, np. czerwoną koniczyną, witaminą D lub wapniem. 

Działanie probiotyków tłumaczy się zmianami przepuszczalności nabłonka jelitowego i wydzielaniem przez bakterie substancji, które mogą modyfikować aktywność osteoklastów i osteoblastów, czyli komórek resorbujących i tworzących kości. Mikroflora jelitowa wytwarza również np. witaminę K (w tym K2), co może mieć znaczenie w procesach obrotu kostnego (witamina K ogranicza wytwarzanie osteoklastów). 

Autorzy sugerują, by prowadzić dalsze badania w celu potwierdzenia i uszczegółowienia tych wyników.

Na podstawie

Wang F, Wei W, Liu PJ. Effects of probiotic supplementation on bone health in postmenopausal women: a systematic review and meta-analysis. Front Endocrinol (Lausanne). 2024 Nov 1;15:1487998. doi: 10.3389/fendo.2024.1487998. PMID: 39553313; PMCID: PMC11563942.