Ashwagandha ashwagandzie nierówna

Na podstawie: West RE, Biswas A, Rao R, Tayade H, Ademola J. A proprietary herbal extract of ashwagandha root for stress and anxiety in healthy adults: a randomized, double-blind, three-arm, placebo-controlled efficacy and safety study. J Med Life. 2026 Jan;19(1):49-62. doi: 10.25122/jml-2025-0172. PMID: 41815853; PMCID: PMC12973907.

Zastrzeżony ekstrakt z korzenia ashwagandhy w dawce 300 mg dwa razy dziennie przez 8 tygodni istotnie redukował odczuwany stres, lęk, napięcie, depresję i złość oraz wzmacniał poczucie szczęścia u dorosłych z umiarkowanym stresem i lękiem, przy korzystnym profilu bezpieczeństwa, choć jego przewaga nad placebo w zakresie obniżenia kortyzolu nie została potwierdzona.

Interpretacja wyników

Opis badania

Cel: Ocena skuteczności i bezpieczeństwa zastrzeżonego ekstraktu z korzenia ashwagandhy (witanii ospałej) w dawce 300 mg dwa razy na dobę (APB) w porównaniu ze standardowym ekstraktem z korzenia ashwagandhy (ARE) oraz placebo u dorosłych z umiarkowanym stresem i lękiem.

Kontekst: Ashwagandha (Withania somnifera) jest adaptogenem stosowanym w medycynie ajurwedyjskiej od tysięcy lat. Jej działanie przeciwstresowe i przeciwlękowe jest przypisywane przede wszystkim witanolidom – grupie związków steroidowych o udokumentowanym działaniu modulującym oś podwzgórze–przysadka–nadnercza oraz układ GABA-ergiczny i serotoninergiczny. Mimo rosnącej liczby badań, wciąż brakowało bezpośrednich porównań różnych preparatów ashwagandhy w jednym, dobrze kontrolowanym badaniu.

Metodologia:

• Projekt: 8-tygodniowe, randomizowane, podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo badanie z trzema równoległymi ramionami.
• Populacja: 141 zdrowych dorosłych (18–65 lat) z umiarkowanym stresem i lękiem.
• Interwencja:
  • Grupa badana (n = 47): 300 mg zastrzeżonego ekstraktu z korzenia ashwagandy dwa razy dziennie.
  • Grupa kontrolna (n = 47): 300 mg standardowego ekstraktu z korzenia ashwagandy dwa razy dziennie.
  • Grupa placebo (n = 47): placebo dwa razy dziennie.
• Pierwszorzędowy punkt końcowy: zmiana stężenia kortyzolu w surowicy w 8. tygodniu.
• Drugorzędowe punkty końcowe: zmiany w Skali Odczuwanego Stresu (PSS), Skali Lęku Hamiltona (HAM-A), Profilu Stanów Nastroju (POMS) oraz Oksfordzkiego Kwestionariusza Szczęścia (OHQ).
• Bezpieczeństwo: monitorowanie zdarzeń niepożądanych (AE) oraz parametrów laboratoryjnych (morfologia, enzymy wątrobowe, funkcja nerek).

Wyniki – co zaobserwowano?

Kortyzol (pierwszorzędowy punkt końcowy)

Grupa	Zmiana stężenia kortyzolu po 8 tygodniach	Istotność
APB	Istotne obniżenie	Istotne wewnątrzgrupowo
ARE	Istotne obniżenie	Istotne wewnątrzgrupowo
Placebo	Istotne obniżenie	Istotne wewnątrzgrupowo

Uwaga: Wszystkie trzy grupy wykazały istotne obniżenie kortyzolu w surowicy po 8 tygodniach. Efekt placebo (lub naturalna zmiana w czasie) również obniżył kortyzol, co osłabia siłę dowodu na specyficzne działanie ashwagandhy w tym parametrze.

Interpretacja: Obniżenie kortyzolu w grupie placebo nie jest zaskakujące – uczestnicy badania mogli zmienić styl życia, diety, nawet sam fakt uczestnictwa w badaniu mógł wpłynąć na redukcję stresu (efekt Hawthorne’a). Kluczowe jest, że nie wykazano przewagi ashwagandhy nad placebo w zakresie obniżenia kortyzolu, co podważa hipotezę o bezpośrednim wpływie na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza jako głównym mechanizmie działania.

Skala Odczuwanego Stresu (PSS)

Porównanie	Wynik
Wszystkie grupy – poprawa wewnątrzgrupowa	Istotna
APB vs ARE	Istotna różnica
APB vs placebo	Istotna różnica

Interpretacja: APB wykazał przewagę nad zarówno standardowym ekstraktem (ARE), jak i placebo w redukcji subiektywnie odczuwanego stresu. Oznacza to, że zastrzeżony ekstrakt jest skuteczniejszy niż konwencjonalny ekstrakt, co sugeruje lepszą standaryzację lub inną proporcję składników aktywnych (np. witanolidów).

Skala Lęku Hamiltona (HAM-A)

Porównanie	Wynik
Wszystkie grupy – poprawa wewnątrzgrupowa	Istotna
APB vs ARE	Istotna różnica
APB vs placebo	Istotna różnica

Interpretacja: HAM-A jest jednym z najpowszechniej stosowanych narzędzi do oceny nasilenia lęku uogólnionego. Istotna przewaga APB nad ARE i placebo wskazuje, że APB wywiera działanie przeciwlękowe (anksjolityczne), porównywalne z niektórymi lekami psychotropowymi, ale bez ich działań niepożądanych.

Profil Stanów Nastroju (POMS) – wybrane domeny

Domeny	Zmiana w APB
Napięcie	Istotne obniżenie
Depresja	Istotne obniżenie
Złość, gniew	Istotne obniżenie

Interpretacja: Ashwaganda (szczególnie APB) wykazała szerokie działanie regulujące nastrój – obniżenie napięcia, depresji i złości. Oznacza to, że preparat działa nie tylko na poziomie poznawczym (subiektywny stres), ale również na poziomie emocjonalnym i afektywnym, co jest szczególnie istotne w kontekście zaburzeń nastroju współwystępujących z lękiem.

Oksfordzki Kwestionariusz Szczęścia (OHQ)

Porównanie	Wynik
APB vs ARE	Istotna różnica
APB vs placebo	Istotna różnica

Interpretacja: OHQ mierzy subiektywne poczucie szczęścia i satysfakcji z życia. Istotna przewaga APB nad ARE i placebo wskazuje, że redukcja stresu i lęku przekłada się na poprawę ogólnego dobrostanu psychicznego, a nie jedynie na redukcję objawów negatywnych.

Porównanie APB vs ARE – dlaczego APB jest skuteczniejszy?

Cecha	APB (zastrzeżony ekstrakt)	ARE (standardowy ekstrakt)
Standaryzacja	Wysoka, pod kątem specyficznych witanolidów	Zmienna, w zależności od partii surowca
Profil fitochemiczny	Zoptymalizowany stosunek składników aktywnych	Mniej zoptymalizowany
Skuteczność w PSS, HAM-A, OHQ, POMS	Wyższa	Niższa

Interpretacja: APB prawdopodobnie zawiera bardziej korzystną proporcję witanolidów (np. witanolidu A, witanozydów) lub wyższą zawartość tych związków aktywnych, które odpowiadają za działanie przeciwlękowe i przeciwdepresyjne. ARE może zawierać składniki, które są mniej aktywne biologicznie lub działają antagonistycznie w stosunku do głównych substancji czynnych.

Bezpieczeństwo i tolerancja

• Zdarzenia niepożądane: Porównywalne między grupami, nie zgłoszono poważnych zdarzeń niepożądanych.
• Parametry laboratoryjne: Bez istotnych zmian w morfologii, enzymach wątrobowych (ALT, AST) ani funkcji nerek (kreatynina, eGFR).

Interpretacja: APB wydaje się bezpieczny i dobrze tolerowany przy dawce 300 mg dwa razy na dobę przez 8 tygodni, co uzasadnia jego stosowanie w populacji ogólnej bez konieczności monitorowania laboratoryjnego.

Mechanizmy działania ashwagandhy – podłoże biologiczne

Mechanizm	Opis	Znaczenie dla wyników
Modulacja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza	Obniżenie wydzielania kortyzolu (hipoteza)	Potwierdzone częściowo – kortyzol obniżył się we wszystkich grupach, ale APB nie wykazał przewagi nad placebo.
Agonizm wobec receptorów GABA-A	Działanie podobne do benzodiazepin, ale bez sedacji	Wyjaśnia działanie przeciwlękowe (HAM-A).
Zwiększenie aktywności serotoninergicznej	Wzrost dostępności serotoniny w synapsie	Wyjaśnia poprawę nastroju (POMS, OHQ) i redukcję depresji.
Działanie przeciwzapalne	Hamowanie wydzielania cytokin prozapalnych (TNF-α, IL-6)	Redukcja stanu zapalnego niskiego stopnia, który jest powiązany z zaburzeniami nastroju.
Działanie antyoksydacyjne	Redukcja stresu oksydacyjnego w tkance nerwowej	Ochrona neuronów przed uszkodzeniami, wsparcie neuroplastyczności.
Modulacja układu cholinergicznego	Zwiększenie aktywności acetylocholiny	Potencjalny wpływ na pamięć i funkcje poznawcze (nie mierzone w tym badaniu).

---

Znaczenie kliniczne i praktyczne implikacje

Obszar	Co oznacza dla praktyki
Leczenie stresu i lęku	APB może stanowić skuteczną alternatywę dla farmakoterapii (leki przeciwlękowe) w przypadkach umiarkowanego nasilenia – bez ryzyka uzależnienia, sedacji czy działań niepożądanych typowych dla benzodiazepin.
Profilaktyka	Może być stosowany w populacji z podwyższonym poziomem stresu jako środek prewencyjny.
Holistyczne podejście	Poprawa nie tylko w lęku, ale także w nastroju, poziomie szczęścia i poczuciu dobrostanu – efekt wielowymiarowy.
Wybór preparatu	Zastrzeżony ekstrakt APB wykazuje przewagę nad standardowym ekstraktem – istotne dla praktyków zalecających konkretne produkty.

Ograniczenia badania

Ograniczenie	Co to oznacza?
Brak pomiaru witanolidów we krwi	Nie wiadomo, jakie stężenia składników aktywnych osiągnięto – nie można powiązać efektu z konkretnym witanolidem.
Krótki czas obserwacji (8 tygodni)	Nie wiadomo, czy efekty utrzymują się przy dłuższym stosowaniu, ani czy występuje tachyfilaksja (zmniejszenie odpowiedzi z czasem).
Populacja ogólna	Nie badano pacjentów z rozpoznanymi zaburzeniami lękowymi (np. lękiem uogólnionym, fobią społeczną) – wyniki dotyczą osób z umiarkowanymi objawami.
Subiektywne narzędzia	PSS, HAM-A, POMS, OHQ to narzędzia oparte na samoocenie – obarczone ryzykiem błędu (efekt placebo, oczekiwania uczestników).
Brak grupy z lekiem referencyjnym	Nie porównywano APB z lekami przeciwlękowymi (np. SSRI, buspiron) – nie wiadomo, jak skuteczny jest w porównaniu do standardu farmakologicznego.
Kortyzol – tylko jeden pomiar	Kortyzol ma rytm dobowy – pojedynczy pomiar nie oddaje pełnego obrazu aktywności osi podwzgórze-przysadka-nadnercza.

Wnioski końcowe – synteza

1. APB (zastrzeżony ekstrakt z korzenia ashwagandhy) w dawce 300 mg dwa razy na dobę przez 8 tygodni był skuteczny w redukcji subiektywnie odczuwanego stresu (PSS), lęku (HAM-A), napięcia, depresji i złości (POMS) oraz poprawie poczucia szczęścia (OHQ) u dorosłych z umiarkowanym stresem i lękiem.
2. Przewaga APB nad standardowym ekstraktem (ARE) sugeruje, że zastrzeżona formuła charakteryzuje się lepszym profilem fitochemicznym (standaryzacja, proporcja witanolidów), co przekłada się na wyższą skuteczność.
3. Kortyzol jako biomarker nie wykazał przewagi APB nad placebo – sugeruje to, że mechanizm działania ashwagandy może być bardziej złożony niż jedynie modulacja osi hormonalnych i obejmować bezpośredni wpływ na receptory GABA-A, układ serotoninergiczny i szlaki neuroprzekaźnikowe.
4. Profil bezpieczeństwa jest korzystny – brak istotnych działań niepożądanych i zmian w parametrach laboratoryjnych, co czyni APB bezpieczną interwencją dostępną bez recepty.
5. Znaczenie praktyczne: APB może stanowić wartościową opcję terapeutyczną dla osób z umiarkowanym stresem i lękiem, które chcą uniknąć farmakoterapii lub szukają uzupełnienia leczenia.

opracowano z użyciem agenta AI