Rośliny wydzielają resweratrol pod wpływem stresu – takiego jak naświetlenie promieniami UV, zakażenie grzybami czy uszkodzenie mechaniczne [1]. Resweratrol należy do grupy stylbenów, jednej z rodzin polifenoli roślinnych. Pierwszy wyizolował go w 1940 r.  Japończyk Michio Takaoka z ciemięrzycy [2], ale zawrotna kariera resweratrolu rozpoczęła się dopiero przeszło 50 lat później, kiedy odkryto, że resweratrol znajduje się w czerwonym winie i może odpowiadać nie tylko za jego właściwości antycholesterolowe, czyli za tzw. francuski paradoks [3], ale może też mieć właściwości antynowotworowe [4].

Nie ma zbyt wielu źródeł resweratrolu w pożywieniu. Znajduje się on w skórce czerwonych winogron, w orzeszkach ziemnych, czarnych jagodach i borówce amerykańskiej, żurawinach, a z innych roślin – w rdestowcu i sośnie [5]. Wino białe zawiera śladowe ilości resweratrolu, ponieważ w trakcie fermentacji wcześnie jest usuwana skórka z winogron; z kolei zawartość resweratrolu w winach czerwonych jest wysoce zmienna – zależy od regionu, warunków uprawy, użytego szczepu (bogaty w resweratrol jest np. pinot noir), a nawet rocznika i ekspozycji na choroby zakaźne winogron.

Jak działa resweratrol na nasze zdrowie?

Działaniu resweratrolu poświęcono kilka tysięcy badań naukowych, większość jednak opisuje jego wpływ na izolowane komórki lub zwierzęta. W tym tekście skupimy się na jego działaniach wykazanych w badaniach klinicznych z udziałem ludzi, te bowiem lepiej odzwierciedlają wpływ danej substancji na zdrowie człowieka.

 

Wpływ resweratrolu na zapobieganie chorobom serca i naczyń

Ważną obserwacją było stwierdzenie, że wyciąg zawierający polifenole z winogron poprawia czynność śródbłonka już po 60 minutach od przyjęcia [5]. Tym samym upadła hipoteza, że za działanie ochronne czerwonego wina odpowiada tylko zawarty w nim alkohol etylowy.

Śródbłonek to błona wewnętrzna naczyń, mająca bezpośredni kontakt z krwią i której uszkodzenie zapoczątkowuje rozwój ogniska miażdżycy; śródbłonek reguluje też rozkurcz tętnic, który – jeśli zostanie zaburzony – może prowadzić nawet do zawału serca. Ochrona śródbłonka przed uszkodzeniem jest kluczowym elementem w zapobieganiu chorobie wieńcowej i innym chorobom powodowanym przez miażdżycę.

Resweratrol dołączony do przewlekłej terapii poprawiał stan śródbłonka u chorych z zespołem metabolicznym [7], podobnie działał u zdrowych, ale otyłych dorosłych [8]. W innym badaniu uczestniczyli pacjenci poważnie zagrożeni chorobą miażdżycową, u których stosowano profilaktykę i leczenie statynami zgodnie z tzw. złotym standardem prewencji sercowo-naczyniowej; u części z nich suplementowano resweratrol pochodzący z czerwonych winogron w dawce 8 mg/24 h. Po roku obserwacji stwierdzono, że dodany resweratrol istotnie ograniczył parametry stanu zapalnego i poprawił niektóre parametry krwi chroniące przed skutkami miażdżycy, nie miał przy tym żadnych skutków ubocznych [9]. Działanie przeciwzapalne resweratrolu – tym razem na poziomie molekularnym – potwierdzono rok później w badaniach pacjentów z cukrzycą typu 2 i nadciśnieniem tętniczym [10]. Wzbogacony resweratrolem suplement zawierający ekstrakt z czerwonych winogron zmniejszył nie tylko stężenie LDL, ale i odsetek oxLDL (utlenionych cząsteczek LDL, uważanych za najniebezpieczniejszą frakcję cholesterolu); efekt ten świadczy o działaniu znacznie precyzyjniejszym niż samo obniżenie LDL uzyskiwane za pomocą statyn [11].

Z analizy sześciu badań klinicznych wynika, że w dużych dawkach resweratrol obniża skurczowe ciśnienie tętnicze, ale nie wpływa na rozkurczowe [12].

U pacjentów z chorobą wieńcową otrzymujących resweratrol stwierdzono poprawę jakości życia, zmniejszenie wskaźników przewlekłego stanu zapalnego (hsCRP) oraz niewydolności serca (NT-proBNP) [17], zwiększenie stężenia przeciwzapalnej adiponektyny i zmniejszenie PAI-1 (inhibitora aktywatora plazminogenu – spadek jego stężenia może świadczyć o zmniejszeniu liczby niestabilnych blaszek miażdżycowych) [18]. Stwierdzono również wygaszenie genów uczestniczących w reakcji zapalnej [18]; także inne badania świadczą o pozytywnym wpływie resweratrolu na parametry przewlekłego stanu zapalnego [22].

U chorych po zawale serca resweratrol w dawce 10 mg dziennie po 3 miesiącach poprawił czynność rozkurczową lewej komory, czynność śródbłonka i zmniejszył stężenie LDL. Dodatkowo resweratrol zabezpieczał przed obserwowanym w grupie kontrolnej „usztywnieniem” krwinek czerwonych oraz niekorzystnym zwiększeniem agregacji płytek krwi [32].

Wpływ resweratrolu na cukrzycę i gospodarkę węglowodanową

Analiza licznych badań opublikowana w 2015 r. wskazuje, że u chorych na cukrzycę suplementacja resweratrolu jest skuteczna w obniżaniu hemoglobiny A1c (która świadczy o stopniu rozregulowania cukrzycy w ostatnich 3 miesiącach), skurczowego ciśnienia tętniczego i wskaźnika funkcji nerek – kreatyniny [13]. Są też jednak badania wskazujące na skuteczność resweratrolu w obniżaniu stężenia glukozy we krwi i poprawie insulinowrażliwości [15, 16, 27], obserwowano nawet poprawę skuteczności standardowych leków przeciwcukrzycowych po dołączeniu resweratrolu [15]. Resweratrol w dawce 50 mg dziennie zmniejszał też rozmiary nowo powstałych uszkodzeń u chorych ze stopą cukrzycową [26].

Wpływ resweratrolu na sprawność mózgu i układ nerwowy

Resweratrol w sposób zależny od dawki zwiększa przepływ krwi przez mózg i ekstrakcję tlenu z hemoglobiny w tkance nerwowej [19]. U starszych osób suplementacja resweratrolu przez pół roku poprawiła sprawność pamięci oraz połączenia funkcjonalne hipokampa (ważnego obszaru mózgu odpowiadającego za pamięć) [28]. U chorych na cukrzycę resweratrol poprawiał upośledzoną reaktywność tętnic mózgowych, przez co może zmniejszać ryzyko rozwoju otępienia [29, 30]. Podobny wpływ (poprawa pamięci, sprawności poznawczej oraz przepływu mózgowego) obserwowano u kobiet po menopauzie, u których resweratrol stosowano przez 14 tygodni [31].

W badaniu osób z chorobą Alzheimera resweratrol zmniejszał w płynie mózgowo-rdzeniowym stężenie białka MMP9,  które reguluje przepuszczalność bariery krew-mózg i jest podejrzewane o istotny udział w rozwoju chorób neurodegeneracyjnych i chorób układu nerwowego o podłożu zapalnym (przy czym zapalenie odgrywa poważną rolę w progresji choroby Alzheimera) [33]. W tym samym badaniu odnotowano wpływ resweratrolu na wiele innych parametrów immunologicznych, sugerując jego działanie immunomodulacyjne; stwierdzono też, że resweratrol zmniejszał postępujący spadek białka Aβ42, wiązanego z progresją choroby. Co jednak chyba najważniejsze, resweratrol hamował nieubłaganie postępujące narastanie objawów choroby Alzheimera (co zbadano za pomocą testów MMSE, oceniających zaburzenia funkcji poznawczych, i ADL, w którym ocenia się codzienną aktywność chorych). Dodatkowo stwierdzono paradoksalne zmniejszenie objętości mózgu u pacjentów leczonych resweratrolem, ale autorzy badania wiążą to zjawisko z ustąpieniem obrzęku na poziomie komórek nerwowych i uznają za korzystny efekt działania resweratrolu [33].

Resweratrol naśladuje odchudzanie

Resweratrol podany otyłym osobom w dawce 150 mg/24 h poprawił wykorzystanie energii, nasilił uwalnianie tłuszczu z tkanki tłuszczowej i jego spalanie w mięśniach, zmniejszył też zawartość tłuszczu w wątrobie [20]. Te efekty działania resweratrolu są podobne do diety z ograniczeniem kalorii i podejrzewa się, że odpowiada za nie aktywacja przez resweratrol SIRT1 (jest to białko z rodziny sirtuin, którego aktywacja znacznie wydłuża życie komórki [21]). Rozważa się więc hipotezę, że resweratrol może pomóc w walce z otyłością i towarzyszącymi jej zaburzeniami metabolizmu [20].

Wpływ resweratrolu na zdrowie skóry

  • Resweratrol w żelu poprawiał stan skóry chorych na trądzik młodzieńczy [23];
  • Resweratrol zastosowany miejscowo na skórę naświetloną ultrafioletem zapobiegał jej oparzeniu [24];
  • Wyciąg z czerwonych winogron zawierający 8 mg resweratrolu przyjmowany doustnie przez 60 dni poprawiał nawilżenie skóry, jej gładkość i elastyczność, wygładził też zmarszczki [25].

Wpływ resweratrolu na nowotwory

Choć przeprowadzono wiele badań oceniających antynowotworowy wpływ resweratrolu na komórkach i zwierzętach, tylko w kilku oceniano to działanie u ludzi. Badano resweratrol u pacjentów z rakiem jelita grubego [34], przerzutami do wątroby [35] i szpiczakiem mnogim [36].  Kolejne badania są w toku. Dotychczasowe dane nie pozwalają wnioskować o przydatności resweratrolu w leczeniu ani zapobieganiu nowotworom [37].

 

Mimo że w badaniach klinicznych sprawdzano różnorodne dawki resweratrolu (od kilku miligramów do kilku gramów), wydaje się, że skuteczna dawka resweratrolu jest wielokrotnie większa niż jego zawartość w lampce czerwonego wina [14]. Nie badano jednak wpływu małych dawek dostarczanych przez bardzo długi czas (lata, dziesiątki lat). Mimo stosunkowo niewielu doniesień o działaniach niepożądanych u ludzi, nie został dokładnie poznany profil jego działań niepożądanych. Kolejne lata na pewno przyniosą nowe odkrycia związane z działaniem tego związku, produkowanego przez winogrona w odpowiedzi na zagrożenie i już wykorzystywanego w ramach prozdrowotnej suplementacji.

 

Piśmiennictwo

1. Anticancer Res. 2004 Sep-Oct;24(5A):2783-840. Role of resveratrol in prevention and therapy of cancer: preclinical and clinical studies. Aggarwal BB, Bhardwaj A, Aggarwal RS, Seeram NP, Shishodia S, Takada Y.
2. Synthesis of Resveratrol and its Derivatives. Takaoka, Michio. 8, s.l.: The Japan Academy, October 12, 1940, Proceedings of the Imperial Academy, Vol. 16, pp. 406-407. ISSN: 0369-9846.

3. Siemann EH, Creasey LL. Concentration of the phytoalexin resveratrol in wine. Am J Enol Vitic. 1992;43(1):49-52
4. Science. 1997 Jan 10;275(5297):218-20. Cancer chemopreventive activity of resveratrol, a natural product derived from grapes. Jang M, Cai L, Udeani GO, Slowing KV, Thomas CF, Beecher CW, Fong HH, Farnsworth NR, Kinghorn AD, Mehta RG, Moon RC, Pezzuto JM.
5. J Agric Food Chem. 2002 May 22;50(11):3337-40. Plant foods and herbal sources of resveratrol. Burns J, Yokota T, Ashihara H, Lean ME, Crozier A.
6. Eur J Cardiovasc Prev Rehabil. 2005 Dec;12(6):596-600. Polyphenolic compounds from red grapes acutely improve endothelial function in patients with coronary heart disease. Lekakis J, Rallidis LS, Andreadou I, Vamvakou G, Kazantzoglou G, Magiatis P, Skaltsounis AL, Kremastinos DT.
7. Nutr Res. 2011 Nov;31(11):842-7. Modified resveratrol Longevinex improves endothelial function in adults with metabolic syndrome receiving standard treatment. Fujitaka K, Otani H, Jo F, Jo H, Nomura E, Iwasaki M, Nishikawa M, Iwasaka T, Das DK.

8. J Hypertens. 2013 Sep;31(9):1819-27. Chronic resveratrol consumption improves brachial flow-mediated dilatation in healthy obese adults. Wong RH, Berry NM, Coates AM, Buckley JD, Bryan J, Kunz I, Howe PR.

9. Am J Cardiol. 2012 Aug 1;110(3):356-63. One-year consumption of a grape nutraceutical containing resveratrol improves the inflammatory and fibrinolytic status of patients in primary prevention of cardiovascular disease. Tomé-Carneiro J, Gonzálvez M, Larrosa M, Yáñez-Gascón MJ, García-Almagro FJ, Ruiz-Ros JA, García-Conesa MT, Tomás-Barberán FA, Espín JC.
10. Pharmacol Res. 2013 Jun;72:69-82. One-year supplementation with a grape extract containing resveratrol modulates inflammatory-related microRNAs and cytokines expression in peripheral blood mononuclear cells of type 2 diabetes and hypertensive patients with coronary artery disease. Tomé-Carneiro J, Larrosa M, Yáñez-Gascón MJ, Dávalos A, Gil-Zamorano J, Gonzálvez M, García-Almagro FJ, Ruiz Ros JA, Tomás-Barberán FA, Espín JC, García-Conesa MT.
11. Mol Nutr Food Res. 2012 May;56(5):810-21. Consumption of a grape extract supplement containing resveratrol decreases oxidized LDL and ApoB in patients undergoing primary prevention of cardiovascular disease: a triple-blind, 6-month follow-up, placebo-controlled, randomized trial. Tomé-Carneiro J, Gonzálvez M, Larrosa M, García-Almagro FJ, Avilés-Plaza F, Parra S, Yáñez-Gascón MJ, Ruiz-Ros JA, García-Conesa MT, Tomás-Barberán FA, Espín JC.

12. Clin Nutr. 2015 Feb;34(1):27-34. Effect of resveratrol on blood pressure: a meta-analysis of randomized controlled trials. Liu Y, Ma W, Zhang P, He S, Huang D.
13. Mol Nutr Food Res. 2015 Jan;59(1):147-59. Resveratrol treatment as an adjunct to pharmacological management in type 2 diabetes mellitus–systematic review and meta-analysis. Hausenblas HA, Schoulda JA, Smoliga JM.
14. Adv Nutr. 2016 Jul; 7(4): 706–718. Resveratrol: How Much Wine Do You Have to Drink to Stay Healthy? Sabine Weiskirchen, Ralf Weiskirchen
15. Evid Based Complement Alternat Med. 2013;2013:851267. Antihyperglycemic effects of short term resveratrol supplementation in type 2 diabetic patients. Movahed A, Nabipour I, Lieben Louis X, Thandapilly SJ, Yu L, Kalantarhormozi M, Rekabpour SJ, Netticadan T.
16. Pilot study of resveratrol in older adults with impaired glucose tolerance. Crandall JP, Oram V, Trandafirescu G, Reid M, Kishore P, Hawkins M, Cohen HW, Barzilai N. J Gerontol A Biol Sci Med Sci. 2012 Dec; 67(12):1307-12.
17. Nutrition. 2013 Jan;29(1):178-83. Oral resveratrol and calcium fructoborate supplementation in subjects with stable angina pectoris: effects on lipid profiles, inflammation markers, and quality of life. Militaru C, Donoiu I, Craciun A, Scorei ID, Bulearca AM, Scorei RI.
18. Cardiovasc Drugs Ther. 2013 Feb;27(1):37-48. Grape resveratrol increases serum adiponectin and downregulates inflammatory genes in peripheral blood mononuclear cells: a triple-blind, placebo-controlled, one-year clinical trial in patients with stable coronary artery disease. Tomé-Carneiro J, Gonzálvez M, Larrosa M, Yáñez-Gascón MJ, García-Almagro FJ, Ruiz-Ros JA, Tomás-Barberán FA, García-Conesa MT, Espín JC.
19. Am J Clin Nutr. 2010 Jun;91(6):1590-7. Effects of resveratrol on cerebral blood flow variables and cognitive performance in humans: a double-blind, placebo-controlled, crossover investigation. Kennedy DO, Wightman EL, Reay JL, Lietz G, Okello EJ, Wilde A, Haskell CF.
20. Calorie restriction-like effects of 30 days of resveratrol supplementation on energy metabolism and metabolic profile in obese humans. Timmers S, Konings E, Bilet L, Houtkooper RH, van de Weijer T, Goossens GH, Hoeks J, van der Krieken S, Ryu D, Kersten S, Moonen-Kornips E, Hesselink MKC, Kunz I, Schrauwen-Hinderling VB, Blaak E, Auwerx J, Schrauwen P. Cell Metab. 2011 Nov 2; 14(5):612-22.
21. Small molecule activators of sirtuins extend Saccharomyces cerevisiae lifespan. Howitz KT, Bitterman KJ, Cohen HY, Lamming DW, Lavu S, Wood JG, Zipkin RE, Chung P, Kisielewski A, Zhang LL, Scherer B, Sinclair DA
Nature. 2003 Sep 11; 425(6954):191-6.
22. Curr Med Chem. 2013;20(10):1323-31. Anti-inflammatory and antioxidant effects of resveratrol in healthy smokers a randomized, double-blind, placebo-controlled, cross-over trial. Bo S, Ciccone G, Castiglione A, Gambino R, De Michieli F, Villois P, Durazzo M, Cavallo-Perin P, Cassader M.
23. Am J Clin Dermatol. 2011 Apr 1;12(2):133-41. Resveratrol-containing gel for the treatment of acne vulgaris: a single-blind, vehicle-controlled, pilot study.
Fabbrocini G, Staibano S, De Rosa G, Battimiello V, Fardella N, Ilardi G, La Rotonda MI, Longobardi A, Mazzella M, Siano M, Pastore F, De Vita V, Vecchione ML, Ayala F.
24. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2013 Mar;27(3):345-50. Resveratrate protects human skin from damage due to repetitive ultraviolet irradiation. Wu Y1, Jia LL, Zheng YN, Xu XG, Luo YJ, Wang B, Chen JZ, Gao XH, Chen HD, Matsui M, Li YH.
25. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2012;5:159-65. Resveratrol-procyanidin blend: nutraceutical and antiaging efficacy evaluated in a placebocontrolled, double-blind study. Buonocore D, Lazzeretti A, Tocabens P, Nobile V, Cestone E, Santin G, Bottone MG, Marzatico F.

26. ISRN Endocrinol. 2014 Feb 20;2014:816307. Resveratrol promotes foot ulcer size reduction in type 2 diabetes patients. Bashmakov YK, Assaad-Khalil SH, Abou Seif M, Udumyan R, Megallaa M, Rohoma KH, Zeitoun M, Petyaev IM.
27. Br J Nutr. 2011 Aug;106(3):383-9. Resveratrol improves insulin sensitivity, reduces oxidative stress and activates the Akt pathway in type 2 diabetic patients. Brasnyó P, Molnár GA, Mohás M, Markó L, Laczy B, Cseh J, Mikolás E, Szijártó IA, Mérei A, Halmai R, Mészáros LG, Sümegi B, Wittmann I.
28. J Neurosci. 2014 Jun 4;34(23):7862-70. Effects of resveratrol on memory performance, hippocampal functional connectivity, and glucose metabolism in healthy older adults. Witte AV, Kerti L, Margulies DS, Flöel A.

29. Nutr Metab Cardiovasc Dis. 2016 May;26(5):393-9. Low dose resveratrol improves cerebrovascular function in type 2 diabetes mellitus. Wong RH, Nealon RS, Scholey A, Howe PR.
30. Nutrients. 2016 Jul; 8(7): 425. Acute Resveratrol Consumption Improves Neurovascular Coupling Capacity in Adults with Type 2 Diabetes Mellitus. Rachel H.X. Wong, Daniel Raederstorff, Peter R.C. Howe.

31. Nutrients. 2017 Jan 3;9(1). Effects of Resveratrol on Cognitive Performance, Mood and Cerebrovascular Function in Post-Menopausal Women; A 14-Week Randomised Placebo-Controlled Intervention Trial. Evans HM, Howe PR, Wong RH.
32. Clin Hemorheol Microcirc. 2012;50(3):179-87. Cardioprotection by resveratrol: A human clinical trial in patients with stable coronary artery disease. Magyar K, Halmosi R, Palfi A, Feher G, Czopf L, Fulop A, Battyany I, Sumegi B, Toth K, Szabados E.
33. J Neuroinflammation. 2017 Jan 3;14(1):1. Resveratrol regulates neuro-inflammation and induces adaptive immunity in Alzheimer’s disease. Moussa C, Hebron M, Huang X, Ahn J, Rissman RA, Aisen PS, Turner RS.
34. Cancer Manag Res. 2009 Apr 3;1:25-37. Results of a phase I pilot clinical trial examining the effect of plant-derived resveratrol and grape powder on Wnt pathway target gene expression in colonic mucosa and colon cancer. Nguyen AV, Martinez M, Stamos MJ, Moyer MP, Planutis K, Hope C, Holcombe RF.
35. Cancer Prev Res (Phila). 2011 Sep;4(9):1419-25. Phase I randomized, double-blind pilot study of micronized resveratrol (SRT501) in patients with hepatic metastases–safety, pharmacokinetics, and pharmacodynamics. Howells LM, Berry DP, Elliott PJ, Jacobson EW, Hoffmann E, Hegarty B, Brown K, Steward WP, Gescher AJ.
36. Br J Haematol. 2013 Mar;160(5):714-7. A phase 2 study of SRT501 (resveratrol) with bortezomib for patients with relapsed and or refractory multiple myeloma. Popat R, Plesner T, Davies F, Cook G, Cook M, Elliott P, Jacobson E, Gumbleton T, Oakervee H, Cavenagh J.

Skomentuj

Proszę zalogować się jedną z tych metod aby dodawać swoje komentarze:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s